تبلیغات
هفته پژوهش - مطالب مرداد 1387

به عنوان مثال، روایی همزمان، زمانی مطرح می شود که یک آزمون مردم آمیزی به طور صحیحی باعث شناسایی کودکانی می شود که معلمانشان گزارش داده اند که آنها دوستان خیلی زیادی دارند. در مورد روایی پیش بین، ممکن است این مثال را بیاوریم که همان آزمون وقتی در مورد کودکان پیش دبستانی(38) اجرا شود، به طور صحیحی این نتیجه را بدهد که وقتی این کودکان به کلاس دوم رفتند، دوستان زیادی خواهند داشت. در مورد آزمونهای شخصیتی که بر اساس بافت ویژه از نظریه شخصیت بنا شده اند، باید در نظر گرفته شود که آیا این آزمون ها روایی سازه(39) دارند یا خیر؟ بدین معنی که آیا در نظریه شخصیت، سازه ها، به طور منطقی به هم ارتباط دارند یا خیر؟ چون در اغلب نظریه های شخصیت، تعدادی از پیوندهای سازه های قابل استفاده وجود دارد. مطالعات زیادی لازم است تا اعتبار سازه را به اثبات رساند.
اعتبار یا روایی ، کدام یک مهمترند؟
اگر ما اعتبار را ملاکی بدانیم که پایایی پاسخ های یک آزمون را مشخص می کند و روایی را ملاکی بدانیم که درستی پاسخ های یک آزمون را مشخص می کند، آن وقت در مقابل چنین سوالی که کدام یک مهمترند؟ می توانیم به آسانی پاسخ بدهیم و بگوییم که هر دو لازم هستند. یک آزمون روا، پایا هم باشد. اگر یک آزمون روایی نداشته باشد، مهم نیست که اعتبار و پایایی دارد یا خیر. به عبارت دیگر، هنگامی می توانیم به یک آزمون اعتماد کنیم که مطالب و موضوع مورد اندازه گیری را به طور صحیح و درست بسنجد. اگر یک آزمون اشتباه اندازه گیری کند، مهم نیست که همیشه اشتباه می کند یا بعضی وقتها، چون دیگر ما به آن آزمون اعتماد نمی کنیم. با توجه بدین مطلب، اجازه بدهید به بعضی از روشهای اندازه گیری هم نگاهی داشته باشیم.

روشهای خودسنجی (40)

افرادی که شخصیتشان به وسیله این روش ارزیابی می شود، از جریان امر کاملاً مطلع هستند، زیرا سوالاتی از آنها می شود مبنی بر این که آنها چگونه آدمهایی هستند.
پرسشنامه روان شناختی کالیفرنیا (CPI) (41)
این وسیله اندازه گیری، یک پرسشنامه صحیح و غلط است و از سوالاتی مثل، "من از گفتن لطیفه لذت می برم" تشکیل شده است. این روش را همانند روشهای خودسنجی، روش عینی ارزیابی شخصیت می نامند. بدین علت که تعبیر و تفسیر نتایج آن، خارج از قضاوت ذهنی آزمایشگر است. در این صورت، این روش مانند روشهای مشابه صحیح و غلط (ص.غ) یا آزمون های چند گزینه ای خواهد بود. گر چه در این روش ها، آیتم ها نسبتا روشن و واضح به نظر می رسند، ولی به آزمایش شونده ها به هیچ وجه نحوه محاسبه امتیازات و نحوه تجزیه و تحلیل گفته نمی شود، زیرا اگر از شیوه تجزیه و تحلیل اطلاع داشته باشند، سعی می کنند تا تصویری خاص از خودشان ارائه دهند و این امر بسیار مهم است. برای پیشگیری از این پیشامدها سوالات (CPI) معمولاً شامل موادی است که نشان می دهد که آزمودنی قصد دارد که خود را خیلی خوب یا خیلی بد جلوه دهد یا خیر؟
CPI آزمون تدوین شده بر اساس روش تجربی است که دارای کلیدیابی معیاری است. بدین معنی که درجه بندی و نرم آن با توجه به نتایج گروهی که خصوصیات شخصیتی آنها قبلا شناخته شده، طراحی می شود. به عنوان مثال، این آزمون ممکن است در مورد گروهی که هر یک به تنهایی پرخاشگر هستند، اجرا شود. حال هنگامی که فردی در پاسخگویی به این آزمون، نتایج مشابه این گروه، از خود ارائه دهد، آزمایشگر می تواند نتیجه بگیرد که آزمودنی، فردی پرخاشگر است. پرسشنامه روان شناختی کالیفرنیا(CPI)، اعتبار خوبی را بر اساس سنجش اعتبار با روش بازآزمایی از خود نشان داده است (حدود r=+./9) همچنین این آزمون روایی پیش بینی خوبی در تحقیقاتی که مربوط به پیش بینی فعالیتهای فوق برنامه، تقلب در امتحان، قدرت رهبری، تطابق، قابلیت استخدام، قضاوت و عکس العمل های روانی در مقابل استرسهاست، از خود نشان داده است ( مگارجی(42) ، 1972)
پرسشنامه شخصیتی چند وجهی مینه سوتا (MMPI) (43)
یکی از آزمون های عینی بسیارمشهور که در ارزیابی شخصیت کاربرد گسترده ای دارد آزمون MMPI است. آزمون MMPI همانند آزمون CPI پایه تجربی دارد. بسیار ساده و روشن این چنین بیان می شود:" من اعتماد به نفس ندارم." در اجرای این آزمون به آزمودنیها گفته می شود که آیا به نظر شما مطلب فوق درست است یا خیر. البته این آزمون سه گزینه ای است، یعنی، صحیح، غلط یا این که نمی توانم بگویم. آزمون MMPI شامل آیتم هایی است که به وسیله آنها آزمایشگر می تواند بفهمد که آزمودنی قصد دارد که خود را خوب جلوه دهد یا این که به عنوان یک بیمار روانی وانمود کند. پی بردن به پاسخ هایی که افراد به هر یک از پرسشها می دهند، بسیار مهم است. افرادی که به این آزمون پاسخ می دهند، اغلب تعجب می کنند که چطور ممکن است با جواب دادن به سوالاتی از قبیل " من از خواندن روزنامه لذت می برم" شخصیت شان ارزیابی شود. یک پرسش به تنهایی مفهوم چندانی ندارد و به همین علت، تعبیر و تفسیر آزمون MMPI به محتوای پرسشهای اختصاصی بستگی ندارد، بلکه بسته به الگوی کلی پاسخ های فرد دارد. این شمای کلی معمولاً به وسیله نمودار یا به اصطلاح نیمرخ نشان داده می شود. نیمرخ شخصیتی را معمولا می توان با توجه به شباهتهایی که با گروه معیار- گروهی که قبلا آزمون در مورد آنها اجرا و میزان شده است- دارد، مقایسه و تعبیر و تفسیر کرد.
پرسشنامه شخصیتی شانزده عاملی (16P-F) (44)
پرسشنامه شانزده عاملی، نمونه ای از آزمون های عینی شخصیتی است که با استفاده از تکنیک های آماری معروف به تحلیل عاملی(45) به دست آمده است. این تکنیک محقق را قادر می سازد که ارتباطات درون گروهی بین تعداد زیادی از موارد مرتبط به هم را در تحقیق شناسایی کند.

تحلیل عاملی

در پرسشنامه شانزده عاملی، کتل(46) در سال 1957، لیستی در حدود 170 صفت از رفتار انسان را تهیه کرد و از دانشجویان کالج خواست که با استفاده از این صفات، دوستان خود را توصیف کنند.
همان طور که انتظار می رفت در اکثر مواقع بعضی از این صفات با هم مورد استفاده قرار می گرفت، مثلاً، فردی که به عنوان فردی خوشرو و بشاش توصیف می شد، همچنین به عنوان فردی برونگرا، مهربان، پرحرف و خوش مشرب هم معرفی می شد. به عبارت دیگر، در مورد چنین فردی صفاتی چون آرام، محتاط، خوددار و کم حرف به کار برده نمی شد. در حالی که این صفات ممکن بود بخوبی برای توصیف فرد دیگری مورد استفاده قرار گیرد. به عبارت دیگر، صفاتی وجود داشت که وابستگی زیادی به همدیگر داشتند. در مقابل، صفات دیگری هم وجود داشت که به نوبه خود در بین خودشان همبستگی درونی(47) داشتند. این دو گروه از صفات، به صورت گروهی به هم وابسته نبودند، بلکه به صورت درونی به یکدیگر وابسته بودند. این همبستگی درونی به صورت دسته واحد یا عواملی که تحلیل عاملی سعی در شناسایی آن دارد، است. کتل با توجه به تحلیل عاملی توانست لیست 170 صفتی خود را به 16 صفت یا ویژگی کاهش دهد. و آنها را منبع اصلی ویژگی ها نامید. و براساس آنها پرسشنامه شخصیتی خود را شکل داد.

مصاحبه (48)

اگر کسی بخواهد راجع به شخصیت افراد شناخت بیشتری داشته باشد، بهترین راه آن است که راجع به آن از خود افراد سوال کند. آزمون های عینی دقیقا برای این مساله طراحی شده اند. اما به صورت غیرمستقیم، یعنی، بدون ارتباط رودر رو. زیرا آزمودنیها، در این نوع آزمونها پاسخهای خود را به صورت علامت ضربدر در پاسخنامه مشخص می کنند. روش دیگری که در آن تعامل بیشتری بین آزمودنیها و مصاحبه گر(49) وجود دارد، روش مصاحبه رو در روست. در این روش آزمودنیها به طور حضوری به پرسشهای مربوط به شخصیت شان پاسخ می دهند.
دو نوع مصاحبه وجود دارد: الف- مصاحبه برنامه ریزی شده(منظم)(50) ب- مصاحبه بدون برنامه ریزی( آزاد)(51).در روش مصاحبه آزاد، مصاحبه گر، با فردی که می خواهد شخصیتش را مورد بررسی قرار دهد، به طور کم و بیش آزاد سخن می گوید. در این روش سوالات تنوع زیادی دارد، و ممکن است به صورت پرسش باز پاسخ(52) گفتگو شود، مثلا گفته شود: " در مورد خودت صحبت کن." یا پرسش خاصی مثل این مورد " وقتی به یک مهمانی بزرگ می روی که در آنجا افراد زیادی وجود دارند و شما هیچ کدام از آنها را نمی شناسی، چه احساسی پیدا می کنی؟ پاسخ به این سوالات ممکن است منجر به سوالات دیگری در رابطه با موضوع مصاحبه شود که جریان مصاحبه را به طور انعطاف پذیری پیش خواهد بود.
در مقایسه با آزمونهای عینی انشایی ( قلم، کاغذی)(53) این روش اندازه گیری، از مزایای ویژه ای برخوردار است. این روش موجب می شود که عناوین و موضوع های غیرمعمول و غیرمنتظره که به وسیله سوالات آزمون های استاندارد شده قابل دسترسی نیست، آشکار شود. به علاوه، این نوع مصاحبه آزماینده(54) را قادر می سازد که رفتار و عکس العمل مصاحبه شونده را نسبت به سوالات و موضوع های مختلفی که مطرح می شود، مشاهده کند. این مشاهدات در نتیجه گیری که در پایان مصاحبه به عمل می آید، نقش مهمی دارد. این مزیت به هر حال یک اشکال و محدودیت کلی هم دارد و آن این است که شخصیت، تعصبات، انتظارات و علایق مصاحبه گر ممکن است بر توجه آزمودنی و در نتیجه در نتیجه گیری از مصاحبه تاثیر بگذارد. مثل رنگ چهره و عکس العمل های شخص که در جریان مصاحبه تاثیر می گذارد. این امر باعث می شود که اعتبار و روایی این روش اندازه گیری زیر سوال قرار گیرد.
با توجه به وجود همین معایب و محدودیتها در مصاحبه آزاد، مصاحبه برنامه ریزی شده، بیشتر مورد استفاده قرار می گیرد. در این روش مصاحبه گر به جای سرگردان و سردرگم شدن در یک زمینه بسیار وسیع از موضوع هایی که دراثر یکسری از موضوع ها و عناوین مختلفی که از قبل مشخص شده و سوالات معینی آنها را مطرح می کنند، عمل کند. این روش تاثیر مصاحبه گر را در مصاحبه کاهش می دهد. اما باعث از بین رفتن انعطاف پذیری و بروز حالات پیش بینی نشده که از ویژگیهای مصاحبه آزاد است نیز می شود. چیزی که در مصاحبه منظم به چشم می خورد حالت یکنواختی کسل کنندگی آن است که در اجرای مصاحبه ها وجود دارد. ولی اجرای مصاحبه با این شیوه، اعتبار مصاحبه را افزایش خواهد داد. علاوه براین، روایی مصاحبه برنامه ریزی شده هم ممکن است از روایی مصاحبه آزاد بیشتر باشد، زیرا در مصاحبه منظم، تاثیر تعصبات و پیشداوری های مصاحبه گر به طور چشمگیری کاهش می یابد.

روش های برون فکنی (55)

هدف روش های خود سنجی و مصاحبه ها، معمولا روشن و آشکار است. حتی زمانی که مردم با آنها به سادگی و بدون ریا برخورد می کنند. هدف از روش برون فکنی در ارزیابی شخصیت پی بردن و شناختن چیزی است که تغییر شکل داده و غیرمحسوس است و فرد مجبور است برای این که بتواند تشخیص دهد، آنها چه هستند، مقدار معینی از خودفریبی بکاهد. در اینجا فرد به جای جواب دادن به سوالات در مصاحبه یا پرسشنامه، در جریان آزمونی قرار می گیرد که به نظر می رسد در حال انجام وظیفه یا انجام کاری است، ولی با ظاهری کاملاً متفاوت. و از این طریق شخصیت فرد آشکار می شود.
وجه تمایز دیگر روش عینی از روش برون فکنی، در نحوه تجزیه و تحلیل نتایج است، در روش های عینی، جوابها رتبه بندی شده و امتیازات و رتبه به دست آمده با جدول نرم یا نمره استاندارد شده، مطابقت داده می شود. بنابراین، در آنها قضاوتها و تفسیرهای شخصی آزماینده، به حداقل می رسد. البته این بدان معنی نیست که قضاوت و تفسیر آزماینده در روش برون فکنی زیاد است، بلکه با توجه به این که جوابها به جای این که رتبه بندی شوند، کدبندی شده و در نتیجه، قضاوت ذهنی و تفسیر شخصی آزماینده در حد بسیار زیادی محدود می شود.
نام برون فکنی بدین جهت به این روش داده شده است که فرض بر این است وقتی که از افراد خواسته می شود که نظر یا احساسشان را در برابر یک موضوع بدون چارچوب معین و/ یا در برابر یک محرک مبهم و نامشخص بیان کنند( مثل یک تصویر مبهم یا یک جمله ناتمام). آنها تمایل پیدا می کنند که به تصورها، احساسها، تمایلات و گرایشهایشان متوسل شوند و آن ها را در توجیه محرکی که به آنان عرضه می شود، برون بریزند.

لکه های جوهر رورشاخ (56)

این شیوه ارزیابی شخصیت که معروفیت و کاربرد زیادی دارد، شامل ده لکه جوهر شبیه آن چیزی است که در شکل 2-2 ترسیم شده است. وقتی که شکل را به آزمودنی نشان می دهند، از او می پرسند، این شکل به چه چیزی شبیه است؟ یا این شکل چه چیزی را در ذهنتان تداعی می کند؟ و به آزمودنی اطمینان داده می شود که هیچ پاسخی صحیح یا غلط نخواهد بود.

به آزمودنی هیچ گونه راهنمایی ارائه نمی شود، و آزماینده به هیچ وجه خود را درگیر تایید و / یا تکذیب سوالات آزمودنی نخواهد کرد. به عبارت دیگر، آزماینده در برابر سوالات آزمودنی حالت بی تفاوتی نشان خواهد داد. در طی اجرای آزمون، آزماینده پاسخ های آزمودنی را ثبت می کند. بعد از اجرای تمام ده لکه جوهر و ثبت آنها، پاسخها مورد بررسی و تعبیر و تفسیر قرار می گیرند تا مشخص شود، چه چیزی برای آزمودنی سوال برانگیز بود و در طی آن آزماینده سعی می کند دریابد که چه چیزهایی از محرک ارائه شده(شکل، رنگ، سایه وغیره) ، منجر به تداعی های(57) گوناگون برای آزمودنی شده است.
آزماینده جهت تسهیل در تعبیر و تفسیر جوابها آنها را کدبندی می کند. نحوه کدبندی بدین ترتیب انجام می گیرد، مثلا، کد w(58) برای همه، یعنی، این پاسخ برای کل شکل ارائه شده است. و/ یا اگر پاسخ به قسمتی از شکل ارائه شده باشد، کد D (59) به کار برده می شود. این کدها و نسبتشان (کل در مقابل جز) در رتبه بندی رورشاخ در نظر گرفته می شود. بر خلاف تعبیر و تفسیر نُرمهای آزمونهای عینی، تعبیر و تفسیر لکه های جوهر رورشاخ، کاملا ذهنی بوده و در حد زیادی بستگی به دیدگاه و نظریه های آزماینده از شخصیت دارد. وهمین امر، یعنی ذهنی بودن آن، در تعیین میزان روایی آزمون ایجاد اشکال می کند. و بعضی از منتقدان اعتقاد دارند که این آزمون بیشتر شخصیت آزماینده را می سنجد تا آزمودنی.
آزمون اندریافت موضوع ( تی اِ تی ) (60)
یکی دیگر از روش های فرافکن که بسیار معروف است، آزمون اندریافت موضوع یا تی اِ تی است. این آزمون شامل 30 کارت است (شکل 2-3).
یکی از این کارت ها سفید و بقیه به طور مبهم مصورند. به آزمودنی که این آزمون به وی داده می شود، گفته می شود که بعد از این که عکسها را دیدی، درباره آنها داستانی بنویس و بگو چه اتفاقی می افتد و شخصیتها چه افکار و احساسی دارند، و در آینده چه اتفاقی خواهد افتاد، یا نتیجه چه خواهد شد.
آزمون تی اِ تی از جهت این که از طریق پاسخ های آزمودنی، خیالات، نیازها، خاطرات و هیجانات او آشکار می شود، شبیه آزمون رورشاخ است. اما با توجه به این که در این آزمون عکس ها صحنه های واقعی را نشان می دهند با لکه های جوهر رورشاخ تفاوت دارند، مثلاً، یکی از عکس ها عکس پسر نوجوانی است که به یک ویلون نگاه می کند. درضمن در این آزمون عکسها به شکلی طراحی و تهیه شده اند که منعکس کننده نیازهای فرد باشد، مثلا، نیاز به پیشرفت(61) ، نیاز به وابستگی(62) ، نیاز به قدرت(63) نیاز به پرخاشگری.(64) ، و تمایلات جنسی(65) ، نام آزمون تی ا تی هم با توجه به مفهوم این موارد از کلمه ادراک(66) گرفته شده و در فرهنگ لغات معنی اش بدین ترتیب بیان شده است:"فرآیند فهم و درک چیزها که از تجارب قبلی به دست می آید".

بر خلاف آزمون رورشاخ که باید همه ده لکه جوهر به ترتیب خاصی به آزمودنی ارائه شود، در این آزمون به ندرت آزماینده از تمامی سی کارت استفاده می کند. در ضمن در ارائه آنها ترتیب خاصی مراعات نمی شود، تعبیر و تفسیر پاسخ های تی ا تی به مراتب ذهنی تر از تعبیر و تفسیر پاسخ های رورشاخ است. در اینجا آزماینده داستانها را به دقت مورد بررسی قرار می دهد و چگونگی سازگاری و عملکرد آزمودنی را مشخص می سازد. بعد از انجام تمام این کارها، با این حال، نتایج حاصل، در حد بسیار زیادی، بستگی به سطح آگاهی، سواد، تجربه ها و شیوه تفکر فلسفی آزماینده دارد. و با توجه به این موارد، تعیین میزان روایی آزمون تی ا تی بسیار مشکل است. اما زمانی که کارتها به طور انفرادی در جهت تعیین انگیزه پیشرفت مورد استفاده قرار می گیرد، آزمودنی می تواند در تحقیقات کنترل شده به طور دقیق عمل کند.

روش های مشاهده ای (67)

روش های ارزیابی شخصیت که تاکنون مورد بررسی قرار دادیم، مبتنی بر این است که آزمودنی به طور فعال در آزمون شرکت می کند. اگر چه این کار همیشه انجام نمی پذیرد، اما سه روش دیگر هم برای ارزشیابی شخصیت وجود دارد که این سه روش طوری طراحی شده اند که آزمودنی نباید بداند که تحت بررسی و مشاهده دقیق است. این سه روش عبارتند از: شمارش بسامد(68) ، نام گذاری همسالان(69)، درجه بندی ها(70) .

شمارش بسامد

همان طوری که قبلا در این فصل توضیح داده شد، شمارش بسامد شرحی سیستماتیک (71) از مشاهده طبیعی است. در این روش، مشاهده گر(72) فردی آموزش دیده است، در جایی مثل کلاس درس یا محل کارِ مشاهده شونده، طوری می نشیند که به راحتی بتواند مشاهده شونده را ببیند. مشاهده گر به جای تماشا و ثبت تمام رفتارهای مشاهده شونده، یا کارهایی که او انجام می دهد، دقت خود را روی رفتار هدف(73) ، متمرکز می کند. مثل نحوه صحبت کردن با افراد دیگر، یا نحوه سیگار کشیدن. این نوع رفتارها به دقت شمارش می شود. اغلب بسامد آنها، بعد از آن که روش درمانی صورت گرفت، بار دیگر مورد توجه و دقت قرار می گیرد.

نام گذاری همسالان

این روش اغلب برای بررسی شخصیت افرادی به کار می رود که قسمت اعظم اوقات خود را با گروهی که همدیگر را بخوبی می شناسند، می گذارنند. از تمام اعضای چنین گروهی خواسته می شود که در مورد خصوصیات ویژه و مورد علاقه محقق درباره فرد به خصوصی اظهار نظر کنند. به عنوان مثال، از تمام دانش آموزان یک کلاس خواسته می شود که جواب سوالاتی مثل " چه کسی بیشتر دعوا می کند؟ " یا" چه کسی دوستان بیشتری دارد" را روی کاغذ بنویسند. به وسیله تمام پاسخ هایی که به این سوالات داده می شود، محقق می تواند دانش آموزانی را که بیشتر دعوا می کنند یا بیشتر مورد علاقه مردم اند، بشناسد. قضاوت دانش آموزان را می توان به وسیله تعداد انتخابها، نمره گذاری کرد و از این طریق می توان دانش آموزان را بر حسب آن صفت به خصوص طبقه بندی کرد.

درجه بندی ها

این روش، از قضاوت و آشنایی آزمودنی ها نسبت به سنجش شخصیت خویش به کار برده می شود. در این روش، آزماینده از دوست، معلم یا سرپرست آزمودنی می خواهد که لیستی از خصوصیات شخصیتی آزمودنیها و این که تا چه میزانی آن ویژگی ها در مورد آنها صدق می کند، تهیه کند. این مقیاس درجه بندی شبیه پرسشنامه های خودسنجی است که قبلا بحث کردیم، با این تفاوت که فرد دیگری به پرسشنامه پاسخ می دهد.
چندین عامل بالقوه در طبیعت این نوع درجه بندیها وجود دارند که می توانند برای روایی نتایج تهدید آمیز باشند. یکی از اینها، اثر هاله ای(74) نامیده می شود. اثر هاله ای زمانی اتفاق می افتد که شناخت قبلی آزماینده از آزمودنی روی قضاوت وی راجع به ویژگی های آزمودنی، تاثیر بگذارد. به عنوان مثال، فردی که خیلی مهربان به نظر می رسد، ممکن است درجه بندی بالایی راجع به صفت امانت و درستکاری او، حتی بیش از اندازه ای که برای قضاوت لازم است به او داده شود. هم در درجه بندی و هم در سایر روشهای ارزیابی شخصیت، محققان باید مواظب باشند که از اعتبار و روایی اطلاعاتی که جمع آوری می کنند، اطمینان حاصل کنند.

ملاحظات اخلاقی (75)

روابط انسانی (76)

هم تحقیق روی شخصیت و هم اندازه گیری شخصیت، روان شناسان را وادار می کند که با مردم در ارتباط باشند. این نوع ارتباط یک رابطه حساس است. برای این که روان شناس و فردی که شخصیتش مورد تحقیق و ارزیابی قرار می گیرد، نباید در یک وضع کاملا مشابه و یکسان قرار داشته باشند. آن ها در یک ارتباط قدرت(77) قرار دارند. بدین ترتیب، روان شناس کسی است که به عنوان مسئول به دیگران دستور می دهد امر و نهی می کند که چه کار بکنند. موقعیت نابرابر این دو فرد(روان شناس و آزمودنی) بیانگر این واقعیت است که به هرحال، یکی ازآنها به عنوان آزمودنی یا سوژه نامیده می شود. البته این گفته تصویر پادشاه و رعیت( پادشاه و زیردست) را در ذهن تداعی می کند و به همین جهت امروزه ترجیح می دهند از اصطلاح شرکت کننده استفاده شود. ولی از اصطلاح آزمودنی، همان چیزی که در این کتاب از آن استفاده شده است و نیز اغلب استفاده می شود.
هر وقت در رابطه بین مردم، یک فرد احساس کند که موقعیت و قدرتی بیش از دیگران دارد، مثل رابطه پزشک و بیمار، وکیل و متهم، معلم و دانش آموز و / یا روان شناس و آزمودنی، مسائل اخلاقی در ارتباط با صداقت، علایق و آرامش افراد فوق مطرح می شود. با توجه به این امر، سازمان های تخصصی مانند انجمن روان شناسان آمریکا(78) (1990) اصول اخلاقی خاصی را برای راهنمایی و هدایت اعضای خود وضع کرده است. در اینجا چکیده ای از چند اصل را که برای تحقیقات و سنجشهای روان شناسی که به وسیله محققان و روان شناسان انجام می شود، تنظیم شده، آورده می شود.

یک اصل مهم عمومی

روان شناسان باید در کارهای حرفه ای شان از سوء استفاده های جنسی یا از سوء استفاده های دیگر در ارتباط با آزمودنیها، متهمان، دانش آموزان، دانشجویان و کارکنان خودداری کنند.

اصول مرتبط با هیئت (79) تحقیق

- محقق باید آزمودنی را به تمام هدفهای تحقیق آگاه کند. چون که این امر ممکن است به طور منطقی رضایت آزمودنی را جهت شرکت در کار و تاثیر پذیری جلب کند.
- آزمودنی حق دارد، در هر مرحله از مطالعه و در هر زمانی که بخواهد، از ادامه برنامه، بدون ترس از پیامدهای منفی و زیانبار آن خودداری کند.
- پس از ملاحظات دقیق، نیازی به این نیست که آزمودنی از تمام جنبه های تحقیق، قبل از اجرای عملیات مطلع شود. دلیل منطقی و طبیعی این عدم اطلاع رسانی باید در کوتاهترین زمان ممکن، به اطلاع آزمونیها رسانده شود، و به آنها فرصت و امکان داده شود که در زمینه های مختلف تحقیق، سوال بکنند.
- محقق باید تمام اطلاعاتی را که از آزمودنی کسب می کند، به طور محرمانه نگهداری کند و با کسی در میان نگذارد، مگر این که به طور استثنا و آن هم در زمانی که قبلاً موافقت آزمودنی را اخذ کرده باشد.

اصول مرتبط با هیئت ارزیاب

- فردی که مورد ارزیابی و سنجش قرار می گیرد( درمانجو80))، باید توضیح کاملی از اهداف و تکنیک های اجرایی دریافت کرده باشد. و این توضیح ها باید در قالب مفاهیم وکلماتی باشد که برای وی قابل فهم ودرک باشد.
- درمانجو حق دارد از نتایج و از تعبیر و تفسیرهای انجام گرفته و از کلیه نتایج و پیشنهادات در صورت امکان آگاهی داشته باشد(اگر موجود باشد).
- روان شناس باید همراه با گزارشی، نتایج ارزیابی کلیه مواردی را که راجع به اعتبار و روایی تکنیک های اجرایی است، ارائه دهد.
- روان شناس باید به طور محرمانه از نتایج ارزیابی محافظت کرده و از سوء استفاده های احتمالی جلوگیری کند.

خلاصه مطالب

یک نظریه دو وظیفه دارد: وظیفه سازماندهی، وظیفه راهنمایی. مشاهدات انجام شده، به وسیله نظریه سازماندهی می شوند و به علاوه، مشاهدات به وسیله نظریه راهنمایی و هدایت می شوند. فرآیندهای استقرایی و قیاسی هر دو می توانند مشاهدات را به نظریه مرتبط کنند. ساخت نظریه می تواند با استفاده از مدلها ساخته شود و/ یا این که از رویکرد استقرایی به وجود آید. رویکرد کارکردی به وسیله مبادله آزاد بین نظریه و اطلاعات مشخص می شود. از این رویکرد کارکردی غالباً استفاده می شود. نظریه ها ازجهت این که حقیقی اند یا خیر، ارزیابی نمی شوند بلکه از نظر این که مفیدند یا خیر، ارزیابی می شوند.
تحقیقات انواع مختلفی دارد. ما راجع به مطالعه موردی، مشاهده اتفاقی و تصادفی و مشاهدات کنترل شده قبل از این که بحثی داشته باشیم، درباره رویکرد همبستگی که ارتباط دو یا چند متغیر را نشان دهد، صحبت کردیم. ضریب همبستگی میزان ارتباط و پیوستگی متغیرها را مشخص می کند، ولی علت همبستگی را نمی تواند، روشن سازد. زیرا علت پیوستگی و ارتباط متغیرها تنها از طریق رویکرد آزمایشی و تجربی صورت می گیرد. بدین طریق که میزان تاثیر متغیرها مستقل بر روی متغیر وابسته در یک زمینه در محک آزمایش قرار می گیرد.
در بررسی و ارزیابی شخصیت، روان شناسان از تکنیک های مختلفی استفاده می کنند. روان شناسان باید درجه اعتبار و روایی هر کدام از تکنیک های مورد استفاده را برای این که کارایی بهتری داشته باشند، مشخص کنند. منظور از روایی این است که آیا ابزار و وسیله اندازه گیری آن چیزی را که مورد نظر است، اندازه گیری می کند یا خیر؟ روایی یک وسیله اندازه گیری را می توان به روشهای مختلفی مشخص کرد. از جمله روایی محتوا، روایی ملاکها، روایی سازه.
تکنیک های سنجش و اندازه گیری زیادی وجود دارند، مثلا، در زمینه خودسنجی می توان آزمون ملاک کلید دار و مصاحبه، در زمینه فرافکن، آزمون لکه های جوهر رورشاخ و در زمینه روشهای مشاهده، شمارش بسامد، نام گذاری همسالان و درجه بندی را نام برد.
نقش تحقیقات و/ یا سنجش آزمایندگان دیگر، روان شناسان را در یک موقعیت خاص قرار می دهند. واین امر ملاحظات اخلاقی مهمی را ایجاب می کند که در آن میزان صداقت، علایق و آرامش آزمودنی باید جزء مفاهیم و اصول اولیه باشد.
در این فصل، و فصل قبل ما مروری راجع به تعریف شخصیت، ماهیت شخصیت، عوامل موثر در آن و شیوه های طبقه بندی آن، انجام دادیم. ما توضیح دادیم که نظریه ها چگونه شکل می گیرند و درباره شخصیت تحقیقات چگونه صورت می گیرد و بالاخره چگونه می توان شخصیت را ارزیابی کرد. با این حال، ما باید نگاهی به نظریه های عمده شخصیت که در قرن بیستم توسعه یافته اند، داشته باشیم. همچنین باید نظری به سودمندی یا مضربودن ملاکها داشته باشیم که به وسیله همین ملاکها، نظریه ها ارزیابی می شوند.
خواندنیهای پیشنهادی
Frick, W.B 1984. Personality Thories: An Experiential Workbook. New York: Teachers College Press.
Hendrick, C., and M.S. Clark(eds). 1990. Research in Personality and Social Psychology. Newbury Park, CA: Sage.
Lanyon, R. and R. L. Rosnow. 1991. Essentials of Behavioral Research: Methods and Data Analysis. 2nd ed. New York: McGraw- Hill.

پی نوشت ها:

1- inductive
2- deductive
3-data
4-hypotheses
5-theory construction
6-models approach
7- inductive approach
8- functional approach
9-evaluation of theory
10- implicit personality theory
11- research
12- casual observation
13-naturatistic observation
14- anthropoloyists
15- Margarat mead
16- case studies
17-self-report
18-controlled observations
19-correlational approach
20-measures
21- variables
22-correlation cofficint
23- perfect
24- experimental method
25- experiment
26- sample
27-experimental group
28-control group
29- average(mean)
30-assessment
31- validity
32- reliability
33-test-retest
34- interjudge
35- content validity
36- concurrent validity
37- predictive validity
38- preschool
39- construct validity
40-self- report methods
41- California psychological inventory(CPI)
42- Megargee
43- Minnesota Multiphasic personality inventory
44- the sixteen Personality-factor questionnaire
45- factor analysis
46- cattll
47-inter correlation
48-interview
49- interviewer
50- structured
51-unstructured
52-open-ended question
53-paper-and-pencil test
54- examiner
55-projective methods
56-Rorschach inkblots
57-assosiation
58-w(whole)
59-D(details)
60- Thematic Apperception Test (TAT)
61- achievement
62-dependency
63-power
64-aggression
65-sex
66-apperception
67- observational methods
68-frequncy counts
69- peer nomination
70-ratings
71- systematic
72-observer
73-target behavior
74- Halo-effect
75-ethical considerations
76- human relationship
77-power relationship
78-American psychological Association
79- governing
80-client

منبع:کتاب روان شناسی شخصیت


همه علوم با مشاهده شروع می شود. مشاهدات معمولاً به ارائه نظریه هدایت می شوند. یک نظریه دو وظیفه دارد:
1- سازمان دادن آنچه مشاهده شده است.
2- هدایت پژوهشگران به پیشبرد مشاهدات.
دو نوع فرآیند فکری، نظریه و مشاهدات را به همدیگر پیوند می دهد. فرآیند استقرایی(1) و فرآیند قیاسی(2) . در ساختار نظریه چندین رویکرد می تواند وجود داشته باشد. در میان این رویکردها، مدلهای قابل استفاده ای وجود دارد، به عنوان مثال، رویکرد استقرایی و رویکرد کارکردی. تقریباً همه ما به طور ضمنی نظریه شخصیت را می دانیم؛ اما فقط از طریق پژوهش های کنترل شده می توانیم با اطمینان ارتباط جنبه های مختلف شخصیت را به یکدیگر تشخیص دهیم.
روشهای متعددی برای اجرای پژوهش ها وجود دارد، و پژوهشگران بر حسب علاقه خود، روش مقتضی را برای موضوع مورد تحقیق خود انتخاب می کنند. ملاحظات اخلاقی، مسأله ای است که اجرای بعضی از روشها یا آزمایشاتی را که ممکن است در جهت شناختن روابط علت و معلولی درباره رفتار انسان انجام گیرد، محدود سازد.
تکنیک های زیادی برای ارزیابی شخصیت وجود دارد. اما مفید بودن همه آنها منوط به این است که روایی و اعتبار آنها از طریق تجربه و آزمایش مشخص شده باشد. بعضی از تکنیک های ارزیابی، عینی هستند. نتایج آنها در مقیاس هایی توضیح داده می شوند که با مراجعه به نُرمهای آنها، خیلی سریع و آسان می توان آنها را تعبیر و تفسیر کرد. بعضی از تکنیک ها هم ذهنی هستند؛ یعنی، تعبیر و تفسیر آنها وابسته به داوری و قضاوت آزمایشگر است. روان شناسان در مورد واقعیت های انسانی مورد بحث، خواه تحقیق کنند، خواه ارزیابی انجام دهند، ملزم به پیروی از اصول اخلاقی هستند که حاکم بر این فعالیتهاست.

ماهیت نظریه

کارکرد

یک نظریه علمی دو کارکرد دارد: الف- کارکرد طبقه بندی. ب- کارکرد راهنمایی و هدایت. کارکرد طبقه بندی عبارت است از: سازمان دهی، تشکیل نظریه، گزارش دادن و تکمیل پدیده هایی که مشاهده شده اند. کارکرد راهنمایی عبارت است از: پیش بینی ارتباطات جدید بین پدیده ها و پیشنهادهای جدید در مورد مشاهداتی که باید تأیید و تصدیق شوند. پدیده های مشاهده شده اغلب به عنوان داده(3) نامیده می شوند و پیش بینی ها معمولاً به عنوان فرضیه ها(4) خوانده می شوند.

مشاهدات

مشاهده پدیده ها ممکن است به چند فرم صورت گیرد. مشاهدات امکان دارد اتفاقی باشند، یعنی، این که یک پدیده به طور غیر مترقبه مورد مشاهده قرار گیرد.و/ یا ممکن است کنترل شده باشند، مثل مشاهده یکسری عوامل مشخصی که پدیده هایی را به هم ربط می دهند، مثلا، طرح یک آزمایش، شکلی از یک مشاهده کنترل شده است. در چنین مشاهداتی پژوهشگر تاثیر متغیرهای سیستماتیک یک موقعیت را روی پدیده های مورد علاقه، مورد بررسی قرار می دهد. ما در مورد این نوع مشاهدات بعداً در همین فصل به طور مفصل بحث خواهیم کرد.

دو فرآیند

در علم بعضی اوقات مشاهدات نسبت به شکل گیری نظریه پیشی می گیرند. دانشمندان چند سال قبل از این که رابطه یکسری تعهدات و التزامهای عمومی با یک نظریه را ارائه دهند، داده های ویژه زیادی را جمع آوری می کنند که این امر در جریان رشد نظریه به عنوان روش استقرایی نامیده می شود. و گاهی هم به علت این که دانشمندان هنوز روشی برای پیشنهاد مشاهدات خود، در دسترس ندارند، شکل گیری نظریه نسبت به مشاهدات پیشی می گیرند که این امر فرآیند قیاسی نامیده می شود. نظریه ممکن است پیش بینی های آینده که منجر به مشاهدات جدید می شود را تغییر دهد.

ساختارنظریه (5)

یک فیلسوف که خود را با این قبیل موارد درگیر می کند، چند رویکرد را در ساختار نظریه تشخیص می دهد که ما در اینجا به سه نوع رویکرد اشاره می کنیم: الف- رویکرد کاربرد مدلها.(6) ب- رویکرد استقرایی(7) ج-رویکرد کارکردی(8)

الف- رویکرد کاربرد مدلها

زمانی که یک نظریه پرداز، شخصیت را به ماشین بخار تشبیه می کند که این ماشین بخار سوپاپ اطمینان ندارد و درضمن هر لحظه فشارش بالا می رود، در اینجا نظریه پرداز، ماشین بخار را به عنوان یک مدل به کار برده است. از آنجا که پیشنهادهای یک مدل، تنوع مشاهدات برای مطالعه شخصیت است، پس به کار بردن چنین مثالی نشان می دهد که ما از رویکرد قیاسی در علم استفاده کرده ایم. مدلها در کارکرد طبقه بندی کمتر به کار می روند. ولی در کارکرد راهنمایی علم کاربرد دارند و به کارگرفته می شوند. بعضی از جنبه های مختلف شخصیت انسان باید با احتیاط به کار گرفته شوند، مثل تفکرات که گرچه با ماشین بخار قابل مقایسه نیست، ولی کاربرد دارند. نظریه پردازان گاهی به قدری شیفته مدلهایشان می شوند که در هماهنگی با اطلاعات جدید، هنگامی که با مدلهایشان متناسب نیست، دچار اشکال می شوند. یک مدل باید طوری انتخاب شود که با تغییرپذیری نظریه ها، تغییر یابد یا وقتی موقعیت اقتضا کند، کنارگذاشته شوند.

ب- رویکرد استقرایی

بعضی از دانشمندان ترجیح می دهند که مدلها را به عنوان الگو و راهنما در جمع آوری اطلاعات به کار بگیرند. در حالی که دانشمندان دیگری هم هستند که در جمع آوری اطلاعات هیچ گونه تاکیدی روی نظریه ندارند. آنهایی که رویکرد استقرایی را به کار می برند، اغلب اعتقاد دارند که اطلاعات خودشان فی النفسه گویا هستند.آنها سعی می کنند تا روابط علت و معلولی را به عنوان یک قاعده علمی ارائه دهند. البته کاملاً روشن است که محققان بدون داشتن الگو و راهنما، چه پدیده هایی را مورد مشاهده قرار می دهند. و در نتیجه، چنین مشاهداتی در یک نظریه رسمی قابل پیاده شدن نیست. نتایجی که محقق یا محققان در موارد مختلف به دست می آورند و ارائه می دهند، باعث درک روابط میان پدیده ها می شود. دانشمندانی که بدون هدف و صرفاً برحسب تصادف، پدیده ها را مورد مشاهده قرار می دهند، در کارشان جدی نیستند.

ج- رویکرد کارکردی

بین فرآیندهای استقرایی و فرآیندهای قیاسی، تفاوت وجود دارد. یک نظریه هم کارکرد راهنمایی دارد و هم کارکرد طبقه بندی. همچنین ما می دانیم که در واقع، هم جریان تحقیق و هم اطلاعات مربوط به ساختار نظریه، روی نظریه تاثیر می گذارند. در ضمن نظریه هم می تواند نحوه جمع آوری اطلاعات را مشخص کند. به طور کلی همه اینها روی هم، در تغییر و تحول نظریه نقش دارند که فرآیند حاصل از نقش همه موارد فوق، به عنوان رویکرد کارکردی شناخته می شود. اغلب محققانی که در زمینه شخصیت کار می کنند، به اینها آگاهی دارند و بر اساس همین امر است که پژوهشگران به نظریه و اطلاعات، ارزش یکسان قایل هستند.

ارزیابی نظریه (9)

مطرح کردن این که آیا یک نظریه درست است یا نه؟ منطقی نیست و هیچ کس نمی تواند آن را بیان کند؛ برای این که نظریه به خودی خود نمی تواند تحت آزمایش و آزمودن قرار بگیرد. آنچه آزمایش و آزمون می شود سوالاتی(فرضیه هایی) است که به وسیله یک نظریه قابل استفاده طرح می شوند. چنین سوالات (فرضیه ها) که به وسیله نظریه مشخص می شود، بیشتر ساده هستند تا پیچیده.
بنابراین، برای کسی که می خواهد نظریه را ارزیابی کند، دو سوال مطرح می شود:
الف- آیا نظریه قابل استفاده است یا نه؟
ب- آیا نظریه ساده و قابل فهم است یا نه؟
زمانی که ما سؤال می کنیم که آیا یک نظریه سودمند است؟ آیا فایده ای دارد؟ ما می خواهیم بدانیم که آیا نظریه در دو کارکرد خود که همانا کارکرد راهنمایی و کارکرد طبقه بندی، بانی خدمات مفید و ارزنده است یا خیر؟ یک نظریه زمانی می تواند مفید باشد که طرح کننده و بیان کننده سوالاتی باشد که بتوان آنها را از طریق روشهای علمی پاسخ گفت. اگر نظریه اداره کننده و هدایت کننده حقایق گوناگونی باشد که روشهای علمی نتوانند آنها را تحت پوشش قرار دهند، قابل استفاده نخواهد بود. برای این که نظریه سودمند باشد باید کاملاً روشن و واضح و دور از ابهام باشد، و زمانی می تواند چنین باشد که قدرت ارتباط برقرار کردن را داشته باشد. زمانی که ما سؤال می کنیم: آیا نظریه آسان است؟ می خواهیم بدانیم که پایه های پیش بینی ها و توضیح ها بر چه فرضیه هایی مبتنی است؟ مشکلات عمده یک نظریه بر آزمایش کردن فرضیه هایی است که از آن ناشی می شود. وقتی یک نظریه از سادگی خاصی برخوردار باشد، می تواند خود را با اطلاعات جدیدی که بر قالب فرضیه در نیامده اند، تطبیق دهد. اگر یک نظریه قدرت انطباق نداشته باشد و نتوان آن را تعدیل یا تغییر داد خاصیت سودمندی خود را از دست می دهد، و باید آن را کنار گذاشت.

نظریه ضمنی شخصیت (10)

نظریه ها، مخصوصاً نظریه های مربوط به شخصیت، انحصاراً در حوزه فعالیت روان شناسان نیست. امکان دارد همه ما تصورهایی درباره شباهت مردم به همدیگر و چگونگی رفتار و عمل آنها داشته باشیم، گاهی تصورهای ما کاملاً صریح و روشن و آشکار است؛ مثلا، وقتی که ما می گوییم: افراد چاق شوخ طبع هستند، یا این که به افرادی که دائما لبخند بر لب دارند، نباید اعتماد کرد. ما در اغلب موارد مایلیم چنین اعتقادی را در خود نگهداریم و آنها را بروز ندهیم؛ چرا که نمی توان آنها را سازماندهی کرد تا به سخن در آیند.
بدین دلیل، مجموعه ای از چنین عقایدی، نظریه ضمنی شخصیت نامیده می شود. گاهی اوقات نظریه ضمنی شخصیت، بیشتراز یک مجموعه از تصورهای قالبی که با تعصب فرهنگی همراه است و کمتر بر واقعیت مبتنی است، نیست. داشتن چنین تصورهایی مضر است، چون ممکن است موجب ناسازگاری اجتماعی شود. از سوی دیگر، نظریه ضمنی شخصیت، می تواند نشانگر واقعیت های روانی باشد. در این زمینه می توانیم به این مثال اشاره کنیم که افراد پرحرف و فعال، مایل اند اجتماعی باشند. اگر به این تصور اعتقاد داشته باشیم، در آن صورت، دعوت کردن چنین افرادی به یک مهمانی از جهت آن که یک موقعیت و مجلس گرمی خواهیم داشت، می تواند مثبت باشد.
نظریه ضمنی شخصیت، نه تنها چگونگی ادراک ما را از دیگران تحت تاثیر قرار می دهد و چگونگی رفتار ما با دیگران را متأثر می سازد، بلکه در مورد تصوری که از خودمان داریم و رفتاری که با خودمان می کنیم نیز تاثیر می گذارد. مثلا، زنی که بر طبق نظریه ضمنی شخصیت شنیده است که افراد خجالتی در معاشرت با افراد بیگانه دچار مشکل می شوند، ممکن است بعد از چندبار که در معاشرت با افراد بیگانه دچار مشکل شد، چنین نتیجه گیری کند که فردی خجالتی و کمروست و بدین ترتیب، وقتی او یکبار خودش را در زمره افراد خجالتی قرار داد، احتمالاً چنین پیش بینی خواهد کرد که بعد از این در مهمانی های بزرگ هرگز به اوخوش نخواهد گذشت و بدین دلیل از رفتن به مهمانیهای بزرگ خودداری کرده و سعی می کند در مهمانی های کوچک و خصوصی شرکت کند.
اگر ما بخواهیم از معیار و مقیاس کاربرد در نظریه ضمنی شخصیت استفاده کنیم، می توانیم به آسانی دریابیم که نظریات ضمنی شخصیت چیزی نیستند که در همه جا بتوان از آن استفاده کرد، بلکه بیشتر تصورها، بدگمانیها و/ یا پیشداوری ها هستند. نکته مهم این که این تصورها، بدین دلیل با تئوری های علمی تفاوت دارند که آنها فرضیه هایی نبوده اند که پژوهش گران طرح کرده باشند و بعد مورد آزمایش، تجربه و آزمون قرار گرفته باشند. بعداً در این زمینه بحث خواهیم کرد.

پژوهش (11)

این امکان وجود دارد که مدت زمان بسیار طولانی درباره یک نظریه تفکری وجود داشته باشد یا درباره آن بحث و استدلال صورت گرفته باشد. اما هیچ کدام از اینها نمی توانند باعث به وجود آمدن یک نظریه بشود، بلکه یک نظریه بر اساس روش تجربی، مشاهده واقعیت ها می تواند به عنوان یک فرضیه مطرح شود. مشاهدات به شیوه ها و شکل های مختلف می توانند صورت بگیرند. بعضی از این شیوه ها و روش ها مشکل و بعضی آسان است. اما از میان آنها، آن که بیشتر کارآمدتر است، بحث درباره شغل و حرفه و جاذبه قدرت است( همان طور که فروید گفته و باید هم درست باشد).

مشاهده اتفاقی (12)

استفاده از مشاهدات غیرسیستماتیک و بدون طرح و نقشه، کار اولیه هر علم است. احتمالاً طبقه بندی از ویژگی های شخصیتی و خلق و خوها هم بر همین اساس شروع شده است. حتی امروز یک مشاهده غیرمترقبه ممکن است، حس کنجکاوی یک فرد را برانگیزاند تا به یک مطالعه منظم و سیستماتیک، همچون مشاهده طبیعی دست زند.

مشاهده طبیعی (13)

در این نوع مشاهده، مشاهده گر به وسیله سوالی که می خواهد جوابی برای آن پیدا کند، هدایت می شود. مشاهدات معمولاً ثبت می شوند، به طوری که می توانند در زمان دیگر و / یا بوسیله شخص دیگری مورد بررسی و تجدید نظر قرار گیرند. گزارش ها می توانند به صورت کد، نوشته، نمودار، عکس، نوار ضبط شده، فیلم و نوار ویدیویی باشند. بسیاری از مطالعاتی که بر اساس مشاهدات طبیعی انجام گرفته توسط مردم شناسانی (14) مثل ماگارت مید(15) (1949) صورت گرفته است. این نوع مطالعات همچنین به عنوان مطالعات زمینه ای نیز مطرح هستند. مشاهدات طبیعی این محدودیت را دارند که ممکن است تصوری در ما ایجاد کنند که هر آنچه می بینی واقعی هستند در حالی که برداشت ما یک خطای حسی است. در مشاهده طبیعی، ممکن است سه نوع خطا وجود داشته باشد: الف- مشاهده گر ممکن است به جای توجه به رفتار جاندار، صرفا به خود جاندار یا به اصطلاح مجذوب جاندار شود. ب- انتظارات و سوگیریهای مشاهده گر ممکن است، مشاهدات را تحریف کند. ج- پدیده مشاهده شده، فقط می تواند مقدار کمی از آنچه اتفاق می افتد، باشد؛ یعنی، قسمتی از رفتار کلی باشد که در جای دیگر و زمان دیگر می تواند اتفاق بیفتد.

مطالعات موردی (16)

همانند مشاهده طبیعی، مرکز توجه مطالعات موردی رفتار افراد در محیط طبیعی شان است.
تفاوتی که در مشاهدات و مطالعات موردی هست، این است که نمونه ای که مورد مطالعه قرار می گیرد، باید مدت زمان نسبتاً طولانی و گاهی چند سال، مورد مشاهده و مطالعه قرارگیرد. فرد مورد مطالعه، پیشینه ای دارد که باید آن را و خود- سنجی(17) را نیز در اختیار محقق بگذارد. محقق ممکن است علاوه بر جمع آوری پیشینه و خود- سنجی ، مصاحبه ای هم با آزمودنی انجام دهد. یا این که از او بخواهد به آزمون ها یا پرسشنامه های روان شناسی نیز پاسخ دهد.
روش مطالعه موردی به طور گسترده و وسیع در بررسی های شخصیت، به ویژه در زمینه های بالینی مورد استفاده قرار می گیرد. مطالعه موردی بسیاری از محدودیت های مشاهده طبیعی، به ویژه تحریف وقایع را به طور بالقوه داراست.

مشاهدات کنترل شده (18)

برای از بین بردن برخی از محدودیت هایی که در مشاهده طبیعی و مطالعه موردی وجود دارد، پژوهشگران مشاهدات دیگری را که در تحت شرایط و موقعیت کنترل شده ای انجام می گیرد، پیشنهاد می کنند.
در این نوع مشاهده، یک نفر به عنوان همدست یا دستیار به پژوهش گر کمک می کند. این دستیار همچون شخصی تعلیم دیده، به روش خاصی رفتار می کند. یک نمونه از مطالعه ای که در آن روش مشاهده کنترل شده به کار برده شده، این است که دستیار پژوهشگر باید در گوشه ای بایستد و وانمود کند که نابیناست( پژوهشگر هم درگوشه ای به دور از دید مشاهده شونده ها مخفی می شود)، و پژوهشگر بدین طریق انواع مختلف کمکی را که احتمالاً مردم به این فرد نابینا می کنند مورد مشاهده و مطالعه قرار می دهد و می تواند گزارشی تهیه کند. این روش احتمالاً کمتر از روشهای دیگر تحت تاثیر عواملی چون شانس و وقایع غیرمترقبه قرار می گیرد که پژوهشگر در آنها یا کمتر کنترل دارد یا اصلاً کنترلی ندارد. در این روش، مشاهدات کمتر می توانند جهت دار باشند. زیرا در تحت شرایط استاندارد، انجام می گیرد؛ و حتی پژوهشگران خودشان را مقید می سازند که مطالعات خود را با مطالعات دیگری که در جاهای دیگر و به وسیله افراد دیگری انجام می گیرد، مقایسه کند. این امر باعث می شود که نتایج در سطح بسیار گسترده و وسیع قابل تعمیم باشد. این بدان معنی ست که یافته های یک مطالعه را احتمالاً در شرایط دیگر و در مورد افراد دیگر نیز به کار برد.

رویکرد همبستگی (19)

هیچ کدام از روش هایی که تا به حال ذکر شده است، به ارتباط دو یا چند پدیده به هم و دیگر کاری نداشته و توجه ندارند به این که ممکن است دو پدیده با هم اتفاق بیفتند. یک نوع ارتباط بین پدیده ها وجود دارد که می توان آن را به عنوان رویکرد همبستگی مورد بررسی قرار داد که با آمار ارتباط پیدا می کند. میزان ارتباط پدیده ها را به وسیله ضریب همبستگی بیان می کنند که به صورت یک کمیت است و این ضریب همبستگی میزان و درجه وابستگی و همبستگی را مشخص می کند.

اندازه ها (20)

برای استفاده از رویکرد همبستگی، به نتایجی از حداقل دو مجموعه از اندازه گیریها نیاز داریم. این دو اندازه ممکن است دو اندازه متفاوت از یک گروه باشد، مثلاً نتیجه آزمون مربوط به شخصیت و نتیجه آزمون مربوط به هوش. یا همان اندازه ها روی همان گروه، اما در دو زمان مختلف باشد، مثلاً نتیجه آزمون هوشی که در سن پنج سالگی و دیگری در سن ده سالگی روی همان گروه اجرا شده است. یا همان اندازه ها روی دو گروه متفاوت اجرا شود، مثلا، آزمون هوشی که به مادران و دیگری، آزمون هوشی که به فرزندان داده می شود.

متغیرها (21)

در یک نمونه آماری، تمام اندازه ها به وسیله پاسخ ساده بلی یا خیر که از یک تا 150 درجه بندی شده است، سنجیده می شود. این پدیده مورد سنجش از فردی به فرد دیگر تغییر می کند. این خاصیت تغییرپذیر را متغیر می نامند. یا به اصطلاح چگونگی به کمیت در آوردن یک پدیده را متغیر می گویند. وقتی دو متغیر در جهتی به هم مرتبط باشند، به طوری که وقتی یکی از متغیرها تغییر کند، دیگری هم تغییر بکند، می گوییم: بین دو متغیر همبستگی وجود دارد. اگر تغییر اندازه های هر دو متغیر در یک جهت باشد، مثلا، درمثال بالا، نمره آزمون مادران بالا باشد و نمره آزمون فرزندان هم بالا باشد، می گوییم: بین دو متغیر همبستگی مثبت وجود دارد. اما اگر تغییرات اندازه های هر دو متغیر در جهت مخالف یکدیگر باشند، مثلاً، نمره آزمون مادران بالا و نمره آزمون فرزندان پایین باشد، می گوییم: بین دو متغیر همبستگی منفی وجود دارد.

ضریب همبستگی (22)

شاخصی که میزان ارتباط دو متغیر را مشخص می کند، ضریب همبستگی نامیده می شود و با علامت r نشان داده می شود. همبستگی و ارتباط باید با علامت مثبت یا منفی و با یک عدد نشان داده شود. به عنوان مثال، r=./79 علامت + نشانگر وجود همبستگی مثبت و علامت – نشانگر وجود همبستگی منفی است. اگر r=+1 باشد مبین این است که بین دو متغیر همبستگی کامل مثبت وجود دارد و اگر r=0 باشد، دلیل عدم همبستگی بین دو متغیر و r=-1 دلیل وجود همبستگی کامل منفی است.

منظور از کامل (23) این است که به ازای هر واحد تغییر در یک متغیر، یک واحد تغییر دیگر نیز رخ دهد. در ویژگی های مربوط به انسان به ندرت می توان همبستگی کامل بین اندازه ها را مشاهده کرد. و حتی همبستگی بالایی مثل r=+./85 در روابط انسانی بسیار نادر است. نمودار 2-1 یک همبستگی کامل مثبت و یک همبستگی کامل منفی را نشان می دهد.

همبستگی و علیت

وقتی دو متغیر با هم ارتباط داشته باشند، فرض بر این که یکی علت دیگری است، غلط است. اما تصور چنین فرضی بسیار آسان است. ممکن است بین دو متغیر رابطه علی وجود داشته باشد یا وجود نداشته باشد، ولی این امر را ضریب همبستگی، مقدارش هر چه باشد نمی توان تایید و/ یا تکذیب کند. تنها نتیجه ای که می توانیم و مجاز هستیم از شاخص همبستگی استنباط کنیم، این است که فقط بگوییم: بین دو متغیر همبستگی وجود دارد. برای بررسی علل پدیده ها باید روش تجربی به کار برد.

روش تجربی (24)

همچنان که قبلاً خاطر نشان کردیم، روش تجربی، رویکردی مشاهده ای برای شناخت پدیده هاست. اما در این روش به جای مشاهده انفعالی در پدیده ها و مطالعه همبستگی آنها، پژوهشگران در جهت تغییر در پدیده ها، به آنها علاقه مند می شوند و فعالانه کوشش می کنند.

متغیرمستقل و متغیر وابسته

روش تجربی دست کم به دو متغیر نیاز دارد. پژوهشگر می تواند روی یکی از متغیرها تغییراتی ایجاد کند و از متغیر دیگر به عنوان این که چقدر از تغییرات متغیر اولی تاثیر پذیرفته است، استفاده کند. متغیری که پژوهشگر در آن دستکاری می کند( ارائه می دهد، یا از بین می برد، روشن یا خاموش می کند، اضافه یا کم می کند)، متغیر مستقل نامیده می شود. البته دراینجا موضوع کمی پیچیده است، یعنی، چگونه چیزی که دستکاری می شود و می تواند متغیر مستقل باشد؟ اما وقتی این دستکاری و تغییرات را در ارتباط با متغیر دیگر در نظر بگیریم، موضوع برایمان کاملاً روشن می شود. تغییراتی که در یک متغیر به وسیله دستکاری در متغیر دیگر به وجود می آید، آن را به عنوان متغیر وابسته در می آورد، زیرا تغییرات آن وابسته به تغییراتی است که در متغیر مستقل رخ می دهد.

تجربه (آزمایش) (25)

دلیل متمسک شدن به یک آزمایش تجربی، یافتن پاسخی برای یک سوال است. این سوال در قالب اثبات یک فرضیه است که آزمایش تجربی در واقع صحت این ادعا را امتحان می کند، این ادعا یک فرضیه تجربی(آزمایشی) است. به عنوان مثال، می توان این فرضیه را گفت:" نور شمع تخیلات رمانتیک را افزایش می دهد." در این مثال، نور شمع متغیر مستقل و تخیلات رمانتیک متغیر وابسته است. برای اجرای یک آزمایش، پژوهشگر تجربی یک گروه از مردم را به عنوان گروه نمونه که دارای ویژگی های مشترک هستند، انتخاب می کند. گروه نمونه(26) نماینده گروه گسترده(جمعیت) است. این، بدین دلیل است که بتوان نتیجه یک مطالعه را از طریق گروه کوچک به کل جمعیت تعمیم داد.
تخیلات رمانتیک، ممکن است بدین ترتیب اندازه گیری شود که از آزمودنیها خواسته شود که در مورد یک زوجی که در تصویر، روی نیمکتی در کنار هم نشسته اند، داستانی بسازند. در اینجا نور شمع به عنوان متغیر مستقل در نظر گرفته می شود. پژوهشگر، گروه نمونه را به دوگروه کوچکتر، به نامهای گروه آزمایش(27) و گروه گواه یا کنترل (28) تقسیم می کند. از گروه آزمایش خواسته می شود که خود را در زیر نور شمع بنویسند. در حالی که از گروه کنترل خواسته می شود که همان کار را در زیر نور لامپ مهتابی انجام دهند. بدین نکته مهم توجه شود که باید مطمئن بود، تنها تفاوت دو گروه، در نوع نوری است که برای نوشتن داستان هایشان از آن استفاده می کنند، یعنی، هر دو گروه از موقعیت یکسانی استفاده کنند نه متفاوت. مثلا، اگر یکی از گروه ها روی صندلیهای نرم بنشینند و گروه دیگر روی صندلی های سفت بنشینند. موقعیت برای گروه ها یکسان نخواهد بود. نوع صندلی یکی از متغیرهایی است که می تواند نتیجه آزمایش را تحت تاثیر قرار دهد. بنابراین، نوع صندلی همانند ساعت و روز اجرای آزمایش، سن و جنس آزمودنیها، دقیقا باید توسط پژوهشگر ثابت نگهداشته شود ( کنترل شود). در چنین حالتی است که می توان به یک نتیجه قابل استفاده و معنی دار رسید.
چیزی که آزمایش را کامل می کند این است که محتوای رمانتیک داستانها، باید ارزیابی شود. این عمل باید توسط متخصصانی که برای ارزیابی داستان ها معیار و ملاکهای مشخصی دارند، انجام شود. چنین داوری و قضاوت باید به طور ناشناس صورت گیرد، یعنی، ارزیابها، افراد و گروه هایی که داستانها را نوشته اند، نشناسند. سپس برای مشخص کردن تفاوتها، میانگین(29) نمرات گروه ها با روشهای آماری مقایسه و تجزیه و تحلیل می شود. اگر این کار انجام بگیرد، کاملا معلوم می شود که آیا اختلاف و تفاوت موجود بین نمرات گروه ها، ناشی از شانس و تصادف بوده یا خیر؟ وقتی که احتمال شانس و تصادق پایین باشد(کمتر از 5 درصد)، نتیجه به عنوان یک نتیجه آماری معنی دار مشخص می شود. اگر چه دخالت شانس و تصادف در نتایج آزمایشها وجود دارد، ولی این مساله در کاربرد اجتماعی نتایج، چندان اهمیتی ندارد.

ارزیابی (30)

داستان هایی که توسط آزمودنیها در آزمایش خیالی بالا بیان گردید، مثالی است از روش های روان شناسان که برای ارزیابی و سنجش ابعاد و ترکیبات مختلف شخصیت به کار می رود. روشهایی که برای ارزیابی شخصیت به کار گرفته می شوند، دارای حوزه های متفاوتی هستند که در بعضی از آنها آزمودنی می داند که به عنوان یک مورد تحت آزمایش قرار می گیرد. در بعضی از روشهای اندازه گیری، هدف و مقصود اجرای یک آزمون، کاملا روشن و آشکار است. در حالی که در بعضی دیگر چنین نیست. در بعضی از روشهای اندازه گیری آزمودنی از انجام آزمون کاملاً بی خبر است، ما در بخش های بعدی، این روشها را مورد بررسی قرار خواهیم داد. اما قبل از هر چیز لازم است، دو عامل بسیار مهم که باید در هر یک از روش های اندازه گیری، به آنها توجه کامل بشود، مورد بررسی قرار دهیم. این دو عامل روایی(31) و اعتبار(32) است.

اعتبار و روایی

هر وسیله ای که برای اندازه گیری چیزی طراحی می شود، خواه برای زمان، طول، وزن، هوش و/ یا ارزیابی ابعاد مختلف شخصیت، باید قابل اعتماد باشد. اطلاعاتی که از وسایل اندازه گیری به دست می آید، باید همواره درست و صحیح باشند. یک ترازو، زمانی قابل استفاده خواهد بود که هر وقت شما روی آن قرار گرفتید، وزن درست شما را نشان دهد. به همین سان، یک آزمون روان شناسی هم باید اطلاعات صحیح و پایداری را در یک موضوع در اختیار ما قرار دهد. بنابراین، پایداری اطلاعات، اعتبار و درستی آن روایی نامیده می شود.

اعتبار

روشهای گوناگونی جهت آزمودن اعتبار یک آزمون وجود دارد. روش های عمده ای که در ارتباط با اندازه گیری شخصیت در این زمینه وجود دارد، یکی سنجش اعتبار با روش بازآزمایی(33) و دیگری سنجش اعتبار با روش استنتاجی(34) است.
در روش بازآزمایی، چنین بیان می شود که آیا اگر از یک فرد در دو موقعیت متفاوت و/ یا در موقعیتهای مختلف آزمون به عمل بیاید، به نتایج مشابهی خواهیم رسید یا خیر؟ در روش استنتاجی چنین بیان می شود که افرادی که در یک آزمون نتایج مشابهی را ارائه داده اند، نسبت به یکدیگر چه وضعیتی دارند؟

روایی

یک آزمون ممکن است اعتبار بسیار بالایی داشته باشد، ولی اگر روایی نداشته باشد، قابل استفاده نخواهد بود. یعنی، اگر روایی نداشته باشد، نمی تواند آن چیزی که مورد نظر است، اندازه گیری کند، مثلاً، یک آزمون شخصیتی باید بتواند شخصیت را اندازه گیری کند نه هوش را و بالعکس.
روشهای مختلفی نیز برای آزمودن روایی یک آزمون وجود دارد. یکی از این روشها، روایی محتواست(35) روایی محتوا، مبیّن این امر است که آیا آیتم های یک آزمون، خصوصیات شخصیتی مورد نظر را اندازه گیری می کندیا خیر؟ با توجه به این که تعریف شخصیت بسیار مشکل است، بنابراین، قضاوت در مورد اجزای آن در نزد همگان یکسان نیست. روایی محتوا به ندرت در جهت پاسخ به این سوال که آیا آزمون معتبر و رواست، به کار برده می شود. شاخص روایی جهت ارزیابی آزمون های شخصیتی، کاربرد بیشتری دارد. سوال این است که آیا آزمون به طور صحیحی باعث شناسایی افرادی که دارای یک ویژگی تحت عنوان یک شاخص خاص است، می شودیا خیر؟ چنین معیار و ملاکی، همانند چیزی باید باشد که همیشه قابل دسترسی است. در این زمینه هدف ما روایی همزمان(36) است و / یا اگر در مورد چیزی که در آینده اتفاق خواهد افتاد باشد، به عنوان روایی پیش بین(37) نامیده می شود.


سیدعلی سیدطاهرالدینی در گفت‌و‌گو با خبرنگار اجتماعی باشگاه خبری فارس«توانا» در خصوص برنامه‌‌های هفته پژوهش شهرستان‌های استان تهران اظهار داشت: از دو تا سه ماه قبل تمهیداتی در خصوص این هفته اندیشیده شده است البته یك هفته برای پژوهندگان كافی نیست ولی در همین یك هفته فرصت داریم تا پژوهندگان را تشویق كرده و مشكلات را حل كنیم.

وی ادامه داد: در هفته پژوهش تلاش كرده‌ایم تا در جهت انعكاس زحمات معلمان پژوهنده اقدام كنیم همچنین روز شنبه 4 دی ماه برنامه‌ای در جهت تقدیر و نشست علمی با نخبگان، كارشناسان ارشد و دكترا خواهیم داشت.

سیدطاهرالدینی بیان داشت: در هفته پژوهش مسابقه بزرگ كتابخوانی برگزار خواهد شد كه طرح سؤالات این مسابقه از كتاب «همت مضاعف، كار مضاعف» است؛ این كتاب به سفارش گروه تحقیق و پژوهش شهرستان‌های استان تهران و در استان قم طراحی شده است همچنین این مسابقه در میان معلمان و كاركنان اداره كل شهرستان‌های استان تهران برگزار خواهد شد.

وی در خصوص دیگر برنامه‌های هفته پژوهش افزود: روز یك‌شنبه 5 دی ماه نیز همایشی كه كار مشترك تمام استان‌هاست، برگزار خواهد شد؛ روز دوشنبه 6 دی ماه زنگ پژوهش در سراسر شهرستان‌های استان تهران و تمام مدارس نواخته خواهد شد البته در عین حال این زنگ به شكل نمادین در دبیرستان حضرت زینب (س) شهرری با حضور مسئولان محلی و ملی به صدا در خواهد ‌آمد.

رئیس گروه تحقیق و پژوهش آموزش و پرورش شهرستان‌های استان تهران با بیان اینكه در هفته پژوهش پژوهشكده الكترونیك تعلیم و تربیت در شهرستان استان تهران بهره‌برداری خواهد ‌شد، گفت: روز سه‌شنبه 7 دی ماه، همایش‌های منطقه‌ای در زمینه پژوهش برگزار خواهد شد.

وی تأكید كرد: روز چهارشنبه 8 دی ماه در فرهنگسرای ولاء واقع در شهرری همایش بزرگی با عنوان «پژوهش بهتر، آموزش بهتر، یادگیری مضاعف» برگزار خواهد شد كه در این همایش از هر شهرستانی تعدادی از پژوهندگان شركت خواهند كرد.

سیدطاهرالدینی ادامه داد: در همایش روز چهارشنبه از برگزیدگان استانی تقدیر به عمل خواهد آمد و آثار پژوهشی دانش‌آموزان نیز در آنجا ارائه خواهد شد ضمن اینكه در یك سال گذشته برنامه‌ای با عنوان «معلم پژوهنده» داشته‌ایم كه در حدود 4 هزار و 500 نفر در آن شركت داشته‌اند و از این تعداد 60 نفر به مرحله نهایی رسیده‌اند كه روز چهارشنبه از این 60 نفر تقدیر خواهد شد.


عمومی سازی پژوهش

شنبه 26 مرداد 1387 09:20 ب.ظ

جانشین ستاد برگزاری گرامیداشت هفته پژوهش و فناوری در خراسان رضوی گفت: عمومی سازی پژوهش رویکرد اصلی نمایشگاه امسال در خراسان رضوی است.

به گزارش خبرنگار مهر در مشهد، رضا عبدالملکی بعدازظهر شنبه در نشست خبری هفته پژوهش استان اظهار داشت: طی 10 سال گذشته حدود سه هزار طرح پژوهشی در استان خراسان رضوی به انجام رسیده است.

وی ادامه داد: از این تعداد 868 طرح در حوزه آموزش عالی، 72 طرح در حوزه انرژی، 163 طرح در حوزه آموزش و پرورش، 352 طرح در حوزه صنایع و معادن، 392 طرح در حوزه علوم پزشکی و هزار و 109 طرح در حوزه کشاورزی دامپروری و صنایع غذایی بوده است.

معاون توسعه مدیریت و سرمایه انسانی استانداری خراسان رضوی با اشاره به برنامه ریزی برای انجام هزار و 113 طرح پژوهشی بر اساس اولویتهای پژوهشی استان افزود: از این تعداد 427 طرح فرابخشی و 686 تخصصی است که امیدواریم در قالب یک برنامه پنج ساله این طرح ها را مدیریت و اجرا نماییم.

وی با اشاره به برنامه های هفته پژوهش سال جاری گفت: نمایشگاه هفته گرامیداشت پژوهش و فناوری امسال با محتوای غنی تر نسبت به سالهای گذشته و با حضور بخش دولتی و خصوصی در قالب 700 غرفه در فضای 10 هزار متر مربع برگزار می شود.

عبدالملکی با بیان اینکه نمایشگاه هفته گرامیداشت پژوهش و فناوری خراسان رضوی در سال گذشته مقام اول را در سطح کشور کسب نموده، تصریح کرد: امسال به علت همزمانی ایام برگزاری نمایشگاه با ایام عزاداری محرم و شهادت اباعبدالله حسین(ع)، فضای ویژه ای برای بررسی پژوهش‌های مربوط به واقعه کربلا و قیام امام حسین(ع) در نظر گرفته شده است.

وی همت مضاعف و کار مضاعف را رویکرد اصلی نمایشگاه امسال بیان نمود و تاکید کرد: اصلاح الگوی مصرف رویکرد دوم پژوهشی در برگزاری این نمایشگاه است.

جانشین ستاد برگزاری گرامیداشت هفته پژوهش و فناوری در خراسان رضوی یکی دیگر از رویکردهای اصلی نمایشگاه امسال را خدمت رسانی به روستا ذکر کرد و ادامه داد: امسال به کسانی که در حوزه روستا طرح و ایده مناسب داشته باشد جوایز ویژه و ارزنده ای اهدا می شود.

وی برگزاری مسابقات پوسترهای پژوهشی، نمایشگاه فن بازار، نمایشگاه کتاب با رویکرد پژوهش و مسابقات علمی رباتیک در سطح گسترده را از جمله برنامه های هفته پژوهش امسال عنوان کرد.

عبدالملکی خاطرنشان کرد: در نمایشگاه امسال از برگزیدگان در قالب پژوهشگر برتر، مرکز پژوهنده برتر، پژوهشگران برتر بخش خصوصی، طلاب و دانشجویان برتر، دانشجویان فن آور برتر، دانش آموز، معلم و پیشکسوت پژوهشگر برتر تقدیر به عمل می آید.

وی عنوان کرد: امسال در نمایشگاه هفته پژوهش برای اولین بار به نفرات اول تا سوم هر مقطع مدال پژوهشگر برتر اعطا می شود.

معاون استاندار خراسان رضوی با اشاره به 35 هزار میلیارد ریال بودجه پژوهش کشور در سال جاری تاکید کرد: از این رقم 10.1 درصد در قالب بودجه دستگاه های خصوصی و دولتی به استان خراسان رضوی اختصاص دارد.

وی با تقدیر از پژوهش های انجام شده در حوزه های صنعت و پزشکی توسط بخش خصوصی ادامه داد: پژوهش های کاربردی استان توسط چهار نظام ارزیابی دانشگاهی، صنعت، کمیسیون تحول اداری و کارگروه های تخصصی پژوهش مورد ارزیابی قرار می گیرد.

عبدالملکی همچنین از برگزاری اولین کنفرانس تخصصی مدیران آموزش و پژوهش خراسان رضوی طی دی ماه امسال در استان خبر داد و گفت: هدف از برگزاری این کنفرانس ایجاد ارتباط میان حوزه آموزش و کاربردی کردن پژوهش های انجام شده در این زمینه در استان است.

وی دانش محوری را از اصلی ترین ویژگی های خراسان رضوی در طول تاریخ ذکر کرد و بیان داشت: مسئولان استان در طول فعالیت دولت نهم و دهم نگاه ویژه ای به ارتقای کمی و کیفی دانشگاه ها و پژوهشکده های استان داشته اند که افزایش دو برابری تعداد دانشجو نشان از به ثمر نشست این تلاش ها دارد.

عبدالملکی با اشاره به وجود 246 هزار 959 دانشجو در سطح استان خراسان رضوی گفت: این دانشجویان در 156 واحد دانشگاهی مشغول به تحصیل می باشند.

وی خاطرنشان کرد: تعداد دانشجوی کارشناسی ارشد در استان از حدود سه هزار نفر در سال 83 به 11 هزار و 446 نفر در سال 88 و تعداد دانشجوی دکتری از 458 نفر به دو هزار و 177 نفر افزایش یافته است.

معاون توسعه مدیریت و سرمایه انسانی استانداری خراسان رضوی با اشاره به گسترش مراکز آموزش عالی در مناطق کمتر توسعه یافته استان طی پنج سال گذشته خاطر نشان کرد: هم اکنون در دورترین مناطق استان نیز مراکز آموزش عالی به خدمت رسانی به جوانان جویای تحصیل استان می پردازند.

وی همچنین تمرکز زدایی دانشجویان از مشهد به دیگر شهرهای استان را از دیگر اهداف محقق شده سند آموزشی استان بر شمرد و ادامه داد: در سال 84 حدود 85 درصد دانشجویان استان در مشهد مشغول به تحصیل بودند که این رقم در سال گذشته به حدود 53 درصد کاهش یافته است.

عبدالملکی همچنین با تاکید بر ارتقای کیفی آموزش عالی در خراسان رضوی بر اساس معیارها و رده بندی جهانی ادامه داد: فضای علمی و دانشگاهی در خراسان رضوی هم اکنون یک فضای پرتلالو و شاداب و آکنده از علم و دانش است.

شایان ذکر است نمایشگاه گرامیداشت هفته پژوهش و فناوری در خراسان رضوی از 28 آذر ماه تا یکم دی ماه امسال در محل نمایشگاه بین المللی مشهد برگزار می شود و هر روز از ساعت 9:30 الی 13 و 17 الی 20:30 میزبان پژوهشگران، اعضای هیات علمی دانشگاه ها، دانش آموزان و دیگر علاقمندان حوزه پژوهش است.


ابوالفضل بشرویی شامگاه دیروز در جمع خبرنگاران اظهار داشت: از مجموع مقالاتی كه نهادها و سازمان‌های مختلف به ستاد هفته پژوهش ارسال كرده‌اند، 230 مقاله و پوستر برتر انتخاب شده كه در این نمایشگاه در معرض دید بازدیدكنندگان قرار می‌گیرد.
رئیس كمیته برگزاری نمایشگاه گرامیداشت هفته پژوهش و فناوری خراسان رضوی ادامه داد: زمان برگزاری نمایشگاه از 28 آذر ماه تا یكم دی ماه جاری است.
وی تاكید كرد: نمایشگاه پژوهش امسال نیز در محل نمایشگاه بین‌المللی مشهد و در دو نوبت صبح و بعد از ظهر برگزار می‌شود.
بشرویی تاكید كرد: تلاش می‌كنیم در سال‌های آینده نمایشگاه هفته پژوهش و فناوری خراسان رضوی در سطح ملی و بین‌المللی برگزار شود.
وی تصریح كرد: در چهارمین سال برگزاری نمایشگاه پژوهش و فناوری خراسان رضوی، باید همه بخش‌های شركت كننده در راستای برگزاری با شكوه این نمایشگاه تلاش كنند.
مدیركل دفتر آموزش و پژوهش استانداری خراسان رضوی اظهار داشت: رتبه یك كشوری در برگزاری نمایشگاه پژوهش و فناوری توسط خراسان رضوی كسب شده است.
وی افزود: با توجه به این كه نمایشگاه در پایتخت معنوی كشور برگزار می‌شود، نباید به رتبه كشوری قناعت كنیم و باید آن را در سطح بین‌المللی ارتقا دهیم و تلاش كنیم تا در سطح فرا‌ملی نیز حرفی برای گفتن داشته باشیم.
رئیس كمیته برگزاری نمایشگاه گرامی‌داشت هفته پژوهش و فناوری خراسان رضوی با اشاره به فعالیت‌های خوب نمایشگاه در سال‌های گذشته اظهار داشت: امسال در‌خواست‌های بسیاری از سوی استان‌های دیگر برای حضور در نمایشگاه هفته پژوهش خراسان رضوی داشته‌ایم.
بشرویی ادامه داد: اطلاع‌رسانی درباره برگزاری نمایشگاه هفته پژوهش از طریق مدارس، اتوبوس‌های شهری، تبلیغات محیطی شهری، صدا و سیما و دیگر رسانه‌ها در حال انجام است.
بشرویی با اشاره به فرمایشات مقام معظم رهبری در رابطه با ضرورت پژوهش‌ افزود: طرح الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت موضوعی است كه نشان‌ دهنده اهمیت پژوهش از نگاه ایشان است.
وی افزود: اگر تعادل، ارتباط و هماهنگی بین سه مجموعه دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی، دستگاه‌های اجرایی تصمیم گیرنده و بخش غیر دولتی بیش‌تر شود، در انجام و پیشبرد اهداف موثر است.


نویسنده:حسین مهدى‏زاده
منبع:نشریه معرفت
تحقیق و پژوهش و روش بهینه مطالعه و تحقیق و نیز مطالعه روشمند كتاب و منابع تحقیق، از جمله راهكارهاى موفقیت در هر تحقیق و پژوهشى است. از آنجایى كه مطالعه منظم و روشمند در هر پژوهش، نظرى و میدانى، لازمه هر پژوهش پویاست، این مقال بر آن است تا محققان گرامى را با متد و روش تحقیق آشنا نماید. به همین منظور، كتاب‏شناسى روش پژوهش و تحقیق ذیل، كه براى آشنایى محققان و دانش‏پژوهان در این زمینه نگارش یافته، از نظر خوانندگان گرامى مى‏گذرد.
1. آرام، احمد. متدلوژى تحقیق و مأخذشناسى. تهران، دانشگاه تهران، 1334.

2. آریان‏پور، امیرحسین. آیین پژوهش. چاپ چهارم، تهران، نشر گستر، 1378.

3. آریان‏پور، امیرحسین. متدلوژى تحقیق و مأخذشناسى، تهران، دانشگاه تهران، مؤسسه علوم ادارى، 1334.

4. آلدویچ، فرانك. ت. و جان. ف. ولو نسبرى. درآمدى بر روش‏ها و فنون میدانى در جغرافیا، بهلول علیخانى، تهران، سمت 1371.

5. آموزش و پرورش. آشنایى با منابع و متون اسلامى، تربیت معلم، 1364.

6. احمدى گیوى، حسن و دیگران. آشنایى با منابع و متون اسلامى، تربیت معلم، 1364.

7. اداره كل آموزش ضمن خدمت. زبان و نگارش فارسى (گفتار چهارم: شیوه تحقیق)، چاپ پنجم، قم، سمت، زمستان 1371.

8. اردلان، ظفردخت. فنون تحقیق اتنولوژى، تهران، دانشگاه تهران، دانشكده علوم اجتماعى و تعاون، مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعى، 1341، 107 ص.

9. اردلان، ظفردخت. برخى از فنون تحقیق در علوم اجتماعى، تهران، 1351، 94 ص.

10. استاپلتون، پل. شیوه نوشتن مقالات تحقیقى، محمدرضا نایینیان، محمد آرمند، تهران، دانشگاه شاهد، چاپ اول، بهار 1374.

11. اسر، برچستر. اصول نقدالنصوص و نشر الكتب، لبنان، دارالكتب، 1963 م.

12. اسفندیارى، محمد. درك كردن و رد كردن (نقد)، آینه پژوهش، سال پنجم، شماره اول، خرداد و تیر 1373.

13. اسلامى فارسانى، عباس. تهیه طرح تحقیق براى یك تحقیق اجتماعى، فصلنامه مصباح، شماره 7، پاییز 1372.

14. اكو. امبرتو. چگونه مى‏توان یك پایان‏نامه تحصیلى نوشت؟، غلامحسین معماریان، دانشگاه علم و صنعت ایران، چاپ اول، 1371 ش.

15. انصارى، محمدرضا. فوائد و هفوات تحقیقیه، قم‏المقدسه، مكتبة آیة‏اللّه المرعشى النجفى، الطبعة الاولى،1412ه.ق.96 ص.

16. انوار،پروینتدوین‏ونگارش‏رساله‏ومقاله،تهران،زوار،1371.

17. انوار، پروین. مأخذشناسى و استفاده از كتابخانه، تهران، زوّار، 1354.

18. اوانز. ك. م. مقدمه‏اى بر روش تحقیق در علوم تربیتى، محمدعلى فرجاد، تهران، انتشارات الهام، 1361 ش. 120 ص.

19. اوپنهایم، ا. ن. طرح پرسشنامه و سنجش نگرش‏ها، مرضیه كریم‏نیا، مشهد، آستان قدس رضوى، 1369.

20. اوستا، مهرداد. روش تحقیق در دستور زبان فارسى و شیوه نگارش، تهران، عطایى.

21. ایزاك، استفن. راهنمایى جامع تحقیق و ارزیابى، مرضیه كریم‏نیا، چاپ اول، مشهد، آستان قدس رضوى، 1374 ش.

22. بابایى، رضا. «پیش‏شرط‏هاى پژوهش در علوم دینى»، چاپ اول، تهران، مركز فعالیت‏ها و پژوهش‏هاى قرآن و عترت دانشگاه آزاد اسلامى، 1378، 213 ص.

23. بازرگان، عباس. اقدام پژوهى و كاربرد آن در تعلیم و تربیت، فصلنامه تعلیم و تربیت، شماره 35، 36، تهران، وزارت آموزش و پرورش، 1372.

24. بالدریج، ك. پ. روش‏هاى مطالعه، على‏اكبر سیف، چاپ پنجم، تهران، انتشارات رشد، 1370

25. بدره‏اى، فریدون. روش نوشتن پانویس و كتابنامه در نوشته‏هاى تحقیقى، راهنماى كتاب، سال سیزدهم، ضمیمه شماره اول و دوم، فروردین و اردیبهشت. 1349.

26. برازش، علیرضا. راهنماى مطالعات و تحقیقات (2)، اخلاق. چاپ اول، مركز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامى، 1369.

27. بست، جان. تحقیق و مأخذشناسى، تهران، مؤسسه علوم بانكى، 1348. 75 ص. (پلى كپى)

28. بهشتى، محمدحسین. «درآمدى بر شناخت تحقیقى اسلامى»، نامه شهیدین، مجله مدرسه علمیه شهیدین قم، سال اول، پیش‏شماره اول، تیرماه 1375.

29. بى‏آزار شیرازى، عبدالكریم. بررسى روش تحقیق نوین از نظر قرآن، (رسالت قلم مجموعه سخنرانى‏ها و مقالات سمینار نویسندگان علوم و معارف اسلامى، ص 62 ـ 71). چاپ اول، معاونت پژوهشى سازمان تبلیغات اسلامى، پاییز 1371.

30. بیانى، احمد. نگرش و روش در تحقیق، تهران، دنیاى پژوهش 1374، 99 ص.

31. بیشاب، آلن، سنت تحقیقات آموزشى و توسعه برنامه درسى ریاضى، مجله رشد آموزش ریاضى، سال 11، شماره 517، سال 1377.

32. پال، رستا. طرز تهیه گزارش تحقیق، جمال عابدى، تهران، دانشكده تهران، دانشگاه ادبیات و علوم انسانى، مؤسسه روان‏شناسى، 1362، 69 ص.

33. پژوهشكده تعلیم و تربیت، وزارت آموزش و پرورش. پژوهش در آموزش، (مجموعه مقاله‏ها) بهرام محسن‏پور، على رؤف. چاپ اول، خرداد. 1377.

34. پوسپر، كارل ریموند. منطق اكتشاف علمى، سیدحسین كمالى، تهران، انتشارات علمى و فرهنگى، 1370.

35. پیروزان، امیر. تحقیق براى تحقیق، (شماره 2)، تهران، شهریور 1351.

36. پیروزان، امیر. تحقیق براى تحقیق، (شماره 1)، تهران، مرداد 1351.

37. تاجدارى، پرویز. روش‏هاى علمى تحقیقى همراه با نظریه ارزشیابى، انتشارات اتا، 1369.

38. تنهایى حسین، ابوالحسن و نكهت، جواد. شیوه‏هاى تنظیم رساله و پایان‏نامه، چاپ اول، ذره‏بین، اراك، 1375.

39. تو را، چى ورتن. راهنماى نوشتن رساله‏هاى پژوهشى و كتاب‏شناسى توصیفى روش تحقیق، محمدنقى مهدوى، انتشارات مركز اسناد و مدارك علمى ایران، تهران، چاپ دوم، 1366.

40. جان، بست. روش‏هاى تحقیق در علوم تربیتى، حسن پاشا شریفى و نرگس طالقانى، انتشارات رشد، 1366.

41. جان لاك. تحقیق در فهم بشر، رضازاده، شفق صادق، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.

42. جیمز، ان جانسون. روش‏هایى براى به كار بستن یافته‏هاى پژوهشى، محمود مهرمحمدى، انتشارات شوراى تحقیقات وزارت آموزش و پرورش، 1373.

43. جواد مصطفى. فن تصحیح متون، على محدث، مشهد، نشریه دانشكده الهیات و معارف اسلامى، شماره 25، زمستان 1356.

44. جوادى، محمدجعفر. چگونگى تدوین یك مقاله تحقیقاتى، فصل‏نامه تعلیم و تربیت، ش 39 و 40.

45. جوادى، محمدهادى. راهنماى تدوین رساله، تهران، 1344، 122 ص.

46. چادگانى‏پور، مصطفى، نگارش علمى: فنون تهیه مقالات علمى و پایان‏نامه‏هاى تحصیلى، اصفهان، دانشگاه علوم پزشكى اصفهان، معاونت پژوهش، 1377 ش.

47. حافظ‏نیا، محمدرضا. مقدمه‏اى بر روش تحقیق در علوم انسانى، تهران، سمت، چاپ اول، 1377، 284 ص.

48. حجازى، رضا. روش نگارش پایان‏نامه. دانشكده كشاورزى كرج، 1340. 20 ص.

49. حرّى، عباس. آیین گزارش‏نویسى، تهران، دبیرخانه هیأت امناى كتابخانه‏هاى عمومى كشور، 1371.

50. حرّى، عباس. آیین نگارش علمى، تهران، دبیرخانه هیأت امناى كتابخانه‏هاى عمومى كشور، چاپ اول، 1378.

51. حرّى، عباس. تحلیل استنادى و شباهت‏هاى آن با علم‏الحدیث، نشر دانش، سال چهارم، شماره دوم، بهمن و اسفند 1362.

52. حرّى، عباس. شیوه بهره‏گیرى از كتابخانه جهت تهیه مقاله تحقیقى، تهران، مركز اسناد فرهنگى آسیا، 1356. 91 ص.

53. حرّى، عباس. مراجع و بهره‏گیرى از آن‏ها، تهران، مركز اسناد فرهنگى آسیا، 1356.

54. حسام وزیرى، افشان. روش‏هاى تحقیق در قشربندى و طبقات اجتماعى، شاپور راسخ، تهران، دانشگاه تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعى، 1340، 32 ص.

55. حسین‏نژاد، ق. روش تحقیق مفهومى در متون اسلامى، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامى، 1357، 84 ص.

56. حسینى، ابوالقاسم. بر ساحل سخن، فصل چهارم، بر كرانه تجربه (5)، نگارش پایان‏نامه، قم، معاونت امور اساتید و دروس معارف اسلامى.

57. حسینیان، محمدجعفر، روش تحقیق، مركز جهانى علوم اسلامى، مدرسه مباركه مرعشیه قم، 1379 ش.

58. حسینى، محمدعلى. دراسات و تحقیقات، مقاله مقدمة فى تحقیق المخطوطات، بیروت، دارالتراث الاسلامى للطباعة و النشر و التواریخ 1974 م.

59. حمودى قیسى، نورى. سامى مكى عانى. منهج تحقیق النصوص و نشرها، بغداد، مطبعة المعارف، 1975 م.

60. خاكى، غلامرضا. روش تحقیق با رویكرد به پایان‏نامه نویسى، چاپ اول: تهران، مركز تحقیقات علمى كشور كانون فرهنگى انتشاراتى درایت، 1378 ش.

61. خدادوست، طاهره. تحقیق مأخذشناسى و گزارش‏نویسى، دانشكده علوم ادارى و مدیریت، دانشگاه تهران. 1349. 243 ص.

62. خرسند، غلامحسین. اصول روش تحقیق در علوم اجتماعى و كاربرد كامپیوتر، تهران، روزبهان، 1356، 95 ص.

63. خلیلى شورینى، سیاوش€. روش‏هاى تحقیق در علوم انسانى، مؤسسه انتشارات یادواره كتاب، چاپ اول، 1375.

64. خواجه نورى، عباسقلى. روش تحقیق، چاپ سوم، تهران، نشریه آموزشى مؤسسه عالى آمار، شماره 44، 1351، 202 ص.

65. خواجه نورى، عباسقلى. نكاتى چند درباره روش‏هاى تحقیقى، تهران، اداره كل مطالعات و نیروى انسانى، وزارت كار و خدمات اجتماعى، 1342. 90 ص.

66. دانشگاه پدافند ملى. روش تحقیق، تهران، 1349.

67. دشتى، محمد. ابزار و وسایل تحقیق: روش‏هاى انتخاب و تحقیق در علوم انسانى، قم، چاپ اول، زمستان 1366.

68. دشتى، محمد. ابزار و اطلاعات مقدماتى تحقیق در نهج‏البلاغه، قم، چاپ اول، زمستان، 1366.

69. دشتى، محمد. كلیدهاى شناسایى نهج‏البلاغه، چاپ اول، قم، نشر امام على علیه‏السلام ، خرداد 1368.

70. دلاور، على. ارزشیابى گزارش تحقیق، فصلنانه تعلیم و تربیت شماره 6، سازمان پژوهش و برنامه‏ریزى آموزشى وزارت آموزش و پرورش، بهار 1365.

70. دلاور، على. انواع تحقیق: آزمایش، مطالعه، زمینه‏یابى و بررسى، فصلنامه تعلیم و تربیت، شماره 10، سازمان پژوهش و برنامه‏ریزى آموزشى وزارت آموزش و پرورش، تابستان 1366.

71. دلاور على. برنامه‏ریزى تحقیق در كلاس، پژوهش در مسائل روانى ـ اجتماعى، مركز پژوهش‏هاى روانى ـ اجتماعى، زمستان 1366، بهار 1367.

72. دلاور، على. روش‏هاى آمارى در روان‏شناسى و علوم تربیتى، انتشارات دانشگاه پیام نور، 1367.

73. دلاور، على. روش‏هاى تحقیق در روان‏شناسى و علوم تربیتى، چاپ پنجم: مركز چاپ و انتشارات دانشگاه پیام نور، اردیبهشت 1373. 449 ص.

74. دهنوى، حسین. روش تحقیق، چاپ اول: قم، نشر معروف، فروردین 1376.

75. دیّاب، عبدالحمید. تحقیق التراث العربى، منهجه و تطوّره، قاهره 1983 م.

76. ذاكر. م. مقدمه‏اى بر روش تحقیق در تاریخ، تهران، نشر آیت. 63 ص.

77. ربانى، هادى. پژوهش روشمند، (آشنایى با مقدمات پژوهش)، چاپ اول، تهران، كتاب مردم، 1377.

78. رحیمى، ناصر. خلاصه‏اى از تقریرات روش‏هاى تحقیق در علوم اجتماعى، با همكارى سیروس قراچه داغى، دانشكده علوم ارتباطات اجتماعى، تهران، 1348. (پلى كپى)

79. رشید یاسمى، غلامرضا. آیین نگارش تاریخ. تهران، مؤسسه وعظ و خطابه، 1316. 144 ص.

80. رفیع‏پور، فرامرز. روش پژوهش واحدهاى روستایى: ابزارهاى پژوهش، تهران، دانشگاه بوعلى‏سینا، 1353.

81. رفیع‏پور، فرامرز. كندوكاوها و پنداشته‏ها مقدمه‏اى بر روش‏هاى شناخت جامعه و تحقیقات اجتماعى، تهران، شركت سهامى انتشار، 1360. 447 ص.

82. رمضان، عبدالتواب. تحقیق التراث، اسالیبه و اهدافه، قافلة الزیت، 1976.

83. رمضان، عبدالتواب. خواطر من تجاربى فى تحقیق التراث، مركز پژوهش‏هاى دانشگاه اسلامى، محمدبن سعود (مجله) شماره 2، 1983 م.

84. رمضان، عبدالتواب. فى اصول البحث العلمى و تحقیق النصوص، المورد (مجله)، ج 1، بغداد 1972 م.

85. رمضان، عبدالتواب. مناهج تحقیق التراث بین القدامى و المحدثین، چاپ اول: قاهره، مكتبة الخانجى، 1406 ه . ق.

86. رنجبر، احمد. روش تحقیق و مأخذشناسى، چاپ دوم، تهران، انتشارات اساطیر، 1370 ش.

87. روزنتال، فرانتس. روش‏هاى عالمان مسلمان در تحقیق علمى، 1980 م.

88. ریمون، كیوى. روش تحقیق در علوم اجتماعى، دكتر عبدالحسین نیك‏گهر، تهران، انتشارات فرهنگ معاصر، 1370.

89. زاهدى، حمید. تحقیق و مأخذشناسى، دانشكده علوم ادارى و مدیریت بازرگانى، تهران 1343. 59 ص. (پلى كپى)

90. زرین‏كوب، عبدالحسین. شیوه نقد و تصحیح متون، مجله سخن، سال 9، ص 105 ـ 110

91. ژان فوراسته. وضع و شرایط روح علمى، كاردان، على‏محمد، تهران، انتشارات مؤسسه مالعات و تحقیقات اجتماعى دانشگاه تهران، سال 1364.

92. ژرژ. پیر. روش تحقیق در جغرافیا، سیدحسن مطیعى لنگرودى، مشهد، آستان قدس رضوى، 1371

93. ساده، مهدى. روش‏هاى تحقیق با تأكید بر جنبه‏هاى كاربردى، چاپ اول، تهران، 1375 ش.

94. ساروخانى، باقر. روش‏هاى تحقیق در علوم اجتماعى، تهران، پژوهشگاه علوم انسانى و مطالعات فرهنگى، 1377.

95. ساروخانى، باقر. فنون تحقیق در علوم اجتماعى، مجله دانشكده سال اول شماره دوم، بهار 1345. ص 20ـ31

96. سازمان پژوهش‏هاى علمى و صنعتى ایران، دبیرخانه سمینار تحقیق و توسعه. مجموعه مقالات سمینار تحقیق و توسعه، (تیر، 1368) چاپ دانشگاه علم و صنعت ایران، پاییز 1369.

97. سپه‏پور، افسانه. روش‏هاى تحقیق (تهیه پرسشنامه)، مؤسسه تحقیقات و مطالعات تربیتى، دانشگاه تربیت معلم، تهران.

98. ستوده، غلامرضا. مرجع‏شناسى و روش تحقیق در ادبیات فارسى، چاپ اول، سازمان سمت، تهران، 1371.

99. سرایى، حسن. مقدمه‏اى بر نمونه‏گیرى در تحقیق، تهران، سمت، 1371.

100. سرافراز، على. راهنماى پژوهش و نگارش و مقالات علمى و رساله تحصیلى، مشهد، مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه فردوسى مشهد، 1366.

101. سلتیز، مكر و همكاران، روش‏هاى تحقیق در علوم اجتماعى، خسرو مهندسى، مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعى دانشگاه تهران، 1364، 463 ص.

102. سلطانى، محمدعلى. ضرورت و شیوه نقد كتاب، آیینه پژوهش، سال اول، شماره 1 خرداد و تیر 1369.

103. سلمان‏زاده، سیروس. راهنماى مطالعات علمى دانشجویان، اهواز، دانشگاه اهواز، 1350، 102 ص.

104. سمیعى گیلانى، احمد. آیین نگارش، (آداب رساله نویسى)، چاپ چهارم، تهران، مركز نشر دانشگاهى، 1370 ش.

105. سمیعى گیلانى، احمد. نكته‏هایى در باب تصحیح متون، نشر دانش، سال چهارم، شماره 2.

106. شاله، فیلسین. شناخت روش علوم یا فلسفه علمى، یحیى مهدوى، چاپ سوم، تهران، دانشگاه تهران، 1351.

107. شاهین، امیرشاپور. تحقیق و توسعه و روش‏هاى آن، تهران، انتشارات كتاب‏فروشى دهخدا، 1355، 208 ص.

108. شهبازى، اسماعیل. راهنماى تهیه و تدوین پایان‏نامه و جزوه‏هاى تحقیقى در زمینه‏هاى مسائل روستایى، همدان، مدرسه عالى كشاورزى همدان، 1353، 66 ص.

109. شعبانى، احمد. مرجع‏شناسى اسلامى، ویراستار فرهاد فیاض، چاپ اول، تهران، دبیرخانه هیأت امناى كتابخانه‏هاى عمومى كشور، 1378.

110. شفیعى، فروغ. منطق و روش علمى در پژوهش‏هاى اجتماعى، نامه پژوهشكده، سال دوم، شماره اول، بهار، 1375.

111. شلبى، احمد. فن پژوهش: بررسى سیستماتیك روش‏هاى نگارش مقالات علمى و پایان‏نامه‏ها، سید جعفر سامى الدبونى، چاپ اول: تهران، انتشارات، جهاد دانشگاهى، تابستان، 1369 ش.

112. شوراى پژوهش‏هاى علمى كشور. ساختار نظام تحقیقاتى كشور، تهران، 1371.

113. شوقى بنین، احمد. نسخه‏شناسى و تحقیق علمى، سیدحسن اسلامى، آیینه پژوهش، سال پنجم، شماره دوم، مرداد و شهریور 1373.

114. شویش، اروین. مسأله روش در جامعه‏شناسى، منصور وثوقى، نامه پژوهشكده، سال دوم، شماره اول، بهار، 1357، ص 63 ـ75.

115. صابونچى، احمد. روش صحیح گزارش‏نویسى تحصیلى، علمى بازرگانى، پایان‏نامه، تهران، چاپخانه وزارت اطلاعات و جهانگردى، 1354، ص 45

116. صافى، قاسم. روش تألیف و نقد و اصلاح، گوتنبرگ، 1364.

117. صبا، محسن. روش تحقیق و شیوه تألیف، كتاب‏هاى ماه، سال چهارم، شماره اول و دوم، فروردین و اردیبهشت 1339.

118. طالب، مهدى. چگونگى انجام مطالعات اجتماعى، تهران، امیركبیر، 1369.

119. طاهرى، ابوالقاسم. روش تحقیق و مأخذشناسى، انتشارات دانشگاه پیام نور، 1374.

120. طباطبایى، محیط. روش جدید تحقیق در ایران، گوهر، سال سوم، شماره 7 و 8، مهر و آبان 1354

121. طوسى، بهرام. راهنماى پژوهش و اصول علمى مقاله‏نویسى، چاپ دوم، مشهد، 1373.

122. طوسى، بهرام. مهارت‏هاى مطالعه، نشر و كتاب فرّخ، چاپ دوم، مشهد، 1364.

123. طوسى، بهرام. هنر نوشتن و مهارت‏هاى مقاله‏نویسى، نشر و كتاب فرّخ، چاپ پنجم، مشهد، 1365.

124. علیئى، محمد ولى. مدل‏هاى علّى در حوزه روش تحقیق، فصلنامه مصباح، شماره 10، تابستان 1373.

125. على‏آبادى، احمد. طریقه تفكر و تحقیق، تهران، دانشگاه تهران، 1346، 220 ص.

126. على‏آبادى، گیتا. تجزیه و تحلیل محتوا در مطبوعات، مجله رسانه، 1373.

127. غلام رضایى، محمد. روش تحقیق و شناخت مراجع ادبى، چاپ اول، تهران، انتشارات جامى، 1374 ش.

128. فاخرى، سیدعلیرضا. راهنماى تحقیق، معاونت امور اساتید، چاپ اول، قم، 1377.

129. فتاحى‏پور، احمد. روش تحقیق و مأخذیابى، با همكارى مهدیه وزیرنیا، دانشكده علوم و ارتباطات اجتماعى تهران، 1347، 51 ص. (پلى‏كپى)

130. فرمانفرماییان، حافظ. روش‏هاى تحقیق و مأخذشناسى، مؤسسه علوم ادارى و بازرگانى دانشكده حقوق تهران، (پلى كپى).

131. فرید، یداللّه. كاربرد جغرافیا در روش تحقیق شهر و روستا، تبریز، دانشگاه تبریز، 1371.

132. فرید، یداللّه. مقدمه بر روش تحقیق شهرهاى ایران، دانشكده ادبیات و علوم انسانى دانشگاه تبریز، مؤسسه تحقیقات اجتماعى و علوم انسانى، 1349.

133. فلّاح بابایى، حسن. روش تحقیق و تألیف، قم، نشر مرتضى، 1371 ش.

134. فلاطورى، جواد. مقصود از تحقیقات علمى و روش آن، شهرت و تحقیقات علمى، شیوه نقل، راهنماى كتاب، سال 5، شماره 8، 9، 10، آبان، آذر و دى 1341.

135. فناییان، لقاءاللّه. روش تحقیق و نگارش رساله، تهران 1351، 165 ص.

136. فیروزان، ت. روش تحقیق محتوا، كتاب آگاه مسائل ایران و خاورمیانه، ج 1، تهران، انتشارات آگاه، 1360.

137. قائم‏مقامى، جهانگیر. روش تحقیق در تاریخ‏نگارى، انتشارات دانشگاه ملى ایران، تهران، 1358، 144 ص.

139. قائمى، على. روش تحقیق (در یك مكتب)، دارالتبلیغ اسلامى، قم، 1358، 339 ص.

140. قاسمى پویا، اقبال. آشنایى با مفهوم هدف‏ها و روش تحقیق برنامه معلم پژوهنده، پژوهش‏نامه آموزش و پرورش، تهران، پژوهشكده تعلیم و تربیت رنگ نگاشت، شماره 4، 1379.

141. كازنو، ژان. روش‏هاى پژوهش در جامعه‏شناسى وسایل ارتباط جمعى، باقر ساروخانى، نامه علوم اجتماعى، دوره اول، شماره 4، تیر 1353، ص 141 ـ 147.

142. كاظمى، سیدعباس. چگونه تحقیق كنیم؟ چاپ اول، تهران، مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه امام حسین علیه‏السلام ، 1379.

143. كالتون. س. ام. موزر / ج: روش تحقیق، كاظم ایزدى، چاپ سوم، تهران، انتشارات كیهان، زمستان 1371. 529 ص.

144. كامپنهود، لوك وان و ریمون كیوى. روش تحقیق در علوم اجتماعى، عبدالحسین نیك‏گهر، چاپ اول، تهران، فرهنگ معاصر، 1370.

145. كتبى، مرتضى. بررسى روش‏هاى تحقیقى غرب در برخورد با مسائل روان‏شناسى اجتماعى در ایران، با همكارى میشل ویلت، نامه علوم اجتماعى، دوره دوم، شماره سوم، زمستان، 1356.

146. كتبى، مرتضى. مسائل انسانى تحقیق در علوم اجتماعى ایران، با همكارى لیلا سپهرى، نامه علوم اجتماعى دوره اول، پاییز 1347.

147. كرلینگر، فرد. نگرش علمى در علوم رفتارى، عزت‏الله كیوان، نامه پژوهشكده، سال دوم، شماره اول.

148. كلارك، كیتسن. مقدمه‏اى بر روش تحقیق در تاریخ، اوانس، اونسیان، تهران، انتشارات اساطیر، 1362، 92 ص.

149. گرجى، ابوالقاسم. محقق و موضوع تحقیق، المحقق الطباطبایى فى ذكراه السنویة الاولى، المجلد الثالث، (بخش فارسى مقالات)، ص 1319 ـ 1335، الطبعة الاولى، قم، مؤسسة آل‏البیت علیهم‏السلام لاحیاء التراث، شعبان 1417.

150. گویا، زهرا. تاریخچه تحقیق عمل و كاربرد آن در آموزش، فصل‏نامه تعلیم و تربیت تهران، پژوهشكده تعلیم و تربیت شماره 36، 1372

151. گویا، زهرا. عمل آموزشى و اهمیت نقش معلم به عنوان محقق، پژوهش در آموزش، (مجموعه مقاله‏ها) تك نگاشت، 17، تهران، پژوهشكده تعلیم و تربیت، 1372.

152. ماهیار، عباس. مرجع‏شناسى (1)، مركز چاپ و انتشارات دانشگاه پیام نور، چاپ هفتم، خرداد 1373.

153. مایل هروى، نجیب. نقد و تصحیح متون، بنیاد پژوهش‏هاى آستان قدس، 1369.

154. محدثى، جواد. راهنماى پژوهش، چاپ اول، مركز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم، پاییز 1374.

155. محدثى، جواد. روش‏ها (روش تحقیق). چاپ اول، نشر معروف، قم، 1373.

156. محمدى‏نژاد، حسن. الفباى پژوهش، تهران 1356، 61 ص.

157. محمدى‏نژاد، حسن. روش‏هاى تحقیق و آمار در علوم سیاسى و جامعه‏شناسى، مؤسسه عالى علوم سیاسى و جزایى، 1354، 279 ص.

158. مرادى، نوراللّه. مرجع‏شناسى، شناخت خدمات و كتاب‏هاى مرجع، چاپ اول، تهران، فرهنگ معاصر، 1372.

159. مرتضوى، علیرضا. ضوابط و اصول نقد، كانون فرهنگ و هنر اسلامى، 1364.

160. مركز آموزش مدیریت دولتى ایران، روش‏شناسى تدوین پایانه‏نامه كارشناسى ارشد و دكترا، مركز پژوهش‏هاى مدیریت، بخش نظامدهى و هدایت پایان‏نامه‏هاى تحصیلى، 1376.

161. مصدق، حمید. مقدمه‏اى بر روش تحقیق، مدرسه عالى مدیریت كرمان، تهران 1350، 176 ص.

162. معاضد، مهین‏دخت. كتابشناسى نقد كتاب، انجمن كتاب، 1355.

163. منجد، صلاح‏الدین. روش تحقیق و تصحیح كتاب‏هاى خطى، محمود فاضل (یزدى مطلق) مشهد، انتشارات كتابخانه جامع گوهرشاد، 1364.

164. منجد، صلاح‏الدین. روش تصحیح نسخه‏هاى خطى، حسین خدیو جم، تهران. سازمان آبان، 1355. 40 ص.

165. منجد، صلاح‏الدین. قواعد تحقیق المخطوطات، قاهره، معهد المخطوطات العربیة، 1955 م.

166. مور. س. ك. وج. گالتون. روش تحقیق، كاظم ایزدى، تهران، نشر كیهان، 1367.

167. مور، نیك. چگونه پژوهش كنیم؟، فاطمه رهادوست، چاپ اول، تهران، سازمان مدارك فرهنگى انقلاب اسلامى، 1372 ش.

168. مولوى، اسد. منهج تحقیق المخطوطات، الطبعة الاولى، قم، مؤسسه آل‏البیت علیهم‏السلام لاحیاء التراث، ربیع‏الاول، 1408 ه .

169. مهدوى، محمدتقى. چكیده‏نویسى مفاهیم و روش‏ها، چاپ اول، مركز اسناد و مدارك علمى ایران، تهران، 1366 ش.

170. مهرداد، جعفر. روش تحقیق، با همكارى پروین كجورى، شیراز، كانون تربیت، 1361، 268 ص.

171. مهرمحمدى، محمود. پژوهش در آموزش و پرورش، فصلنامه تعلیم و تربیت، تهران، پژوهشكده تعلیم و تربیت، 1376.

172. مهرمحمدى، محمود. نظام پژوهشى متعادل در عرصه علوم انسانى، جستارهایى در پژوهش در قلمرو آموزش، تهران، پژوهشكده تعلیم و تربیت، 1379.

173. مهندسى، خسرو. روش‏هاى تحقیق در علوم اجتماعى، مشهد، دانشگاه مشهد، 1366.

174. میردال، گونار. عینیت در پژوهش‏هاى اجتماعى، مجید روشنگر، تهران، 1357، 139 ص.

175. ناتل خانلرى. شیوه و روش تحقیق، سخن، دوره 25، شماره 3 و 4 مرداد و شهریور 1355.

176. نادرى، عزت الله و مریم سیف نراقى. روش‏هاى تحقیق و چگونگى ارزشیابى آن در علوم انسانى با تأكید بر علوم تربیتى، چاپ چهارم، دفتر تحقیقات و انتشارات بدر، زمستان 1371.

177. نادرى، عزت‏اللّه و مریم سیف نراقى و فرنگیس شاهپوریان. راهنماى عملى فراهم سازى طرح تحقیق، چاپ سوم، دفتر تحقیقات و انتشارات بدر، پاییز 1375.

178. نبوى، بهروز. مقدمه‏اى بر روش تحقیق در علوم اجتماعى، مؤسسه عالى حسابدارى، تهران 1350، 211 ص.

179. نراقى، احسان. هدف و روش تحقیقات اجتماعى در ایران، نامه علوم اجتماعى، دوره اول، شماره 3، بهمن 1348.

180. نكونام، جعفر. روش تحقیق كتابخانه‏اى با تأكید بر علوم اسلامى، چاپ اول، انتشارات اشراق دانشگاه قم، بهمن 1379.

181. نیسارى، سلیم. تحقیق و رساله نویسى، تهران، دانشكده علوم دانشگاه تهران، 49 ص.

182. وایزبرگ، هربرت. درآمدى به تحقیق پیمایشى و تحلیل داده‏ها، با همكارى بروس. د. براون، ترجمه جمال عابدى، تهران، مركز نشر دانشگاهى، 1362، 262 ص.

183. ودیعى، كاظم. مقدمه بر روش تحقیق در جغرافیا و راهنماى مطالعات جغرافیایى و عمران منطقه‏اى، دهخدا، 1348، 279 ص.

184. وزیرى، هوشنگ. راهنما براى تهیه گزارش تحقیقى، تهران، دانشكده اقتصاد، دانشگاه تهران، 1351.

185. وزین‏پور، نادر. بر سمند سخن، (گفتار ششم: مرجع‏شناسى و شیوه‏هاى تحقیق و پژوهش، گفتار هجدهم: شیوه تهیه پایان‏نامه تحصیلى)، چاپ نهم: تهران، انتشارات فروغى، پاییز 1378.

186. هارون، عبدالسلام. تحقیق النصوص و نشرها، قاهره، 1385 ه . ق.

187. هوم، گراهم. گفتارى در باب نقد، ترجمه نسرین پروینى، تهران، امیركبیر، 1365.

188. هومن، حیدرعلى، شناخت روش علمى در علوم رفتارى (پایه‏هاى پژوهشى)، چاپ دوم، تهران، نشر پارسا، 1374.

189. یاحقى، محمدجعفر و محمدمهدى ناصح. راهنماى نگارش و ویرایش، (بخش چهارم، روش تحقیق و پژوهش علمى)، چاپ هشتم، مشهد، موسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوى، 1368.

190. یار محمدیان، محمدحسین، اصفهانیان، وحید. راهنماى نگارش و تدوین پایان‏نامه، انتشارات مانى با همكارى دانشگاه آزاد اسلامى خوراسگان، اصفهان، چاپ اول، 1378.

191. یانگ. شین پائو. راه و رسم پژوهش در روستا، علیرضا آیت‏اللهى، بهنار نیك فرجام، دانشگاه شیراز، مركز جمعیت‏شناسى، 1363.142 ص.

••• پى‏نوشت‏ها

* ـ در كتاب‏شناسى پژوهشى حاضر، علاوه بر منابع فراوانى كه نگارنده به صورت متفرقه در بازدید از كتابخانه‏ها و كتاب‏فروشى‏ها با آن‏ها مواجه شده و مشخصات آن‏ها را گردآورى نموده است، از منابع ذیل نیز استفاده شده است.
1. كتاب‏شناسى روش تحقیق. محمدعلى رونق، نشر دانش (مجله)، سال پنجم، شماره سوم، آذر و دى 1363، ص 60
2. كتاب‏شناسى تحقیق. نقد و نگارش. كتاب «رسالت قلم»، ص 204 (مجموعه سخنرانى‏ها و مقالات سمینار نویسندگان علوم و معارف اسلامى)، معاونت پژوهشى سازمان تبلیغات اسلامى‏قم‏وپژوهشكده باقرالعلوم علیه‏السلام ، چاپ اول، پاییز 1371
3. كتاب‏شناسى نگارش و ویرایش و روش تحقیق. كتاب «راهنماى نگارش و ویرایش»، محمدجعفر یاحقى، محمدمهدى ناصح، مؤسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوى، چاپ هشتم، مشهد، 1368، ص 173ـ 189
4. گزیده كتاب‏شناسى پژوهش. كتاب «پیش شرط‏هاى پژوهش در علوم دینى»، رضا بابایى، مركز فعالیت‏ها و پژوهش‏هاى قرآن و عترت علیهم‏السلام ، دانشگاه آزاد اسلامى، چاپ اول، 1378، ص 201 ـ 205
5. منابع روش پژوهش، مرجع‏شناسى و رساله نویسى. كتاب «بر ساحل سخن»، سید ابوالقاسم حسینى، قم، معاونت امور اساتید و دروس معارف اسلامى، چاپ سوم، تابستان، 1377، ص 351 ـ 354
6. روش‏هاى تحقیق و چگونگى ارزشیابى آن در علوم انسانى. دكتر عزت اللّه نادرى و دكتر مریم سیف نراقى، تهران، دفتر تحقیقات و انتشارات بدر، چاپ چهارم، زمستان، 1371، ص 256 ـ 258
7. كتاب‏شناسى توصیفى روش تحقیق. مركز اسناد و مدارك علمى ایران، تهران 1366





نظرسنجی

  • نظر شما درباره زمان برگزاری نمایشگاه هفته پژوهش و فناوری امسال چیست؟

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :