تبلیغات
هفته پژوهش - مطالب خرداد 1389

نویسنده: حجت الاسلام رحیم كارگر

چكیده

یكی از انگاره‌های مهم در پژوهش‌های روشمند و اصولی، بهره‌وری از «فرضیه» یا «فرضیات تحقیق» و قرار دادن آنها در چارچوب نظری و تئوریك است؛ یعنی، متمركز شدن در یك یا چند مؤلفه مهم و بنیادی و استخراج و استنباط دانش و نكته جدیدی از آن در یك یا چند زمینه خاص و بر اساس قواعد و قوانین شناخته شدة «روش تحقیق».
فرضیه یا فرضیات، ارتباطی وثیق با دغدغه و سؤال اصلی پژوهشگر دارد و راهی روشن برای هدایت و استخوان‌بندی تحقیق به شمار می‌رود. با اینكه فرضیه از اهمیت و ارجمندی بالایی برخوردار است؛ ولی به دلایل مختلف با ابهام، پیچیدگی و دشواری‌هایی روبه‌رو است. به همین جهت در پژوهش‌های فعلی، جایگاه آن به خوبی تعریف و تبیین نشده است یا نبود آن بهتر از تدوین آن تلقی شده است. این مسأله در «مهدویت پژوهی» شكل خاصی پیدا كرده و به دلایل مختلف «فرضیه تحقیق» به خوبی طرح نشده است. نگارنده در این نوشتار می‌كوشد هم جایگاه و اهمیت «فرضیه» را بیان كند و هم امكان و چگونگی بهره‌گیری از فرضیه را در «مهدویت پژوهی» بررسی نماید. به نظر می‌رسد با دقت و ژرف‌اندیشی، می‌توان فرضیه را به عنوان زمینه‌ای برای كیفی كردن پژوهش‌های مهدوی و آغازی برای نظریه‌پردازی در ساحت‌های مختلف آن قرار داد.
كلید‌واژه‌ها: فرضیه تحقیق، مسأله علمی، مهدویت پژوهی، فرضیه‌سازی.

پیش درآمد

پژوهش و تحقیق در معارف دینی و كشف قواعد، نظرات و آموزه‏های بنیادین دین، راهی پر مایه در برابر پژوهشگران و جست و جوگران حقیقت است. شكوفایی علوم انسانی و بالندگی دانش‏های معرفت افزا، با رجوع عالمانه و خردورزانه به گوهر‏های ناب قرآن و حدیث و دیدگاه‏های عالمان دینی، امكان‏پذیر است. این رجوع و بهره‏مندی، باید نظام‏مند، حساب شده و تولیدی باشد و به پرسش‏های فراوان و نیازمندی‏های گوناگون انسان‏ها ـ آن هم متناسب با سطح شعور و آگاهی و رشد آنها و ضرورت‌های جامعه ـ پاسخ‏های درخور و جامعی ارائه بدهد. اندیشه متعالی، زمانی شكل می‏گیرد كه نگاهی جامع و راهبردی به انسان و حیات او بشود و نظریات سود‏مند و راهگشایی برای تحلیل درست پدیده‌ها و تجویز راهكارهای مناسب، ارائه گردد. این همان نظریه پردازی دینی است كه مطلوب و بایسته همة جوامع ـ به ‏خصوص جامعه دینی ـ است. این انگاره، اهمیت و ارجمندی ویژه‏ای در اندیشه مهدویت دارد كه می‏توان براساس آن، هم نظریه‏ای جامع و كامل برای تشكیل جامعه‏ای مطلوب ارائه داد و هم نگرش راهبردی به حوزه‏های مختلف زندگی داشت. آموزة مهدویت، تصویر و طراحی كامل و فراگیر برای مدینة فاضله انسانی و بیان جامع و استراتژیك برنامه‏ها، اهداف، خط مشی‏ها، تعالیم و قوانین بایسته برای ادارة دنیا است. به همین جهت ما شاهد رویكرد جدّی و فراگیر به مهدویت پژوهی، آینده‌پژوهی، دكترین مهدویت، اندیشه‏شناسی مهدویت، تاریخ پژوهی مهدوی، استراتژی انتظار، استراتژی انقلاب، دولت پژوهی، آرمان شهر‏شناسی و... هستیم.
«آموزة مهدویت»، دارای ابعاد و زوایای مختلفی است كه هم تاریخ گذشته بشر را به درستی تفسیر و تبیین می‏كند و هم بر وضعیت فعلی تأثیر می‏گذارد و زندگی سیاسی، اجتماعی و اخلاقی انسان را سامان می‏بخشد. فراتر از همه برنامه‏ای روشن برای آیندة بشریت و ترسیم مسیر و هدف فرآیند تاریخ است. به همین جهت شامل معارف سر‏شاری در زمینه‏های سیاست، قضاوت، امنیت، فرهنگ، اخلاق، دین، اندیشه، تعلیم و تربیت، اجتماع، اقتصاد، صنعت، دانش و فنون، هنر، مهارت زندگی، بهداشت جمعی و روانی، مدیریت و... است و می‏توان راه كار‏هایی روشن و جامع برای مشكلات و كاستی‏های زندگی بشری از آن به دست آورد. همچنین خود این آموزه، دارای موضوعات و مباحث گوناگون تاریخی، كلامی، سیاسی، تفسیری و … است كه می‌توان بر اساس آن پژوهش‌های مختلفی را سامان بخشید.
«آموزة مهدویت»، می‏تواند یكی از شالوده‏های اساسی نظریه پردازی و تولید دانش دینی باشد. در واقع مسیر درست نواندیشی دینی و غنی‏ترین منبع تولید نظریات مختلف، مراجعه به اندیشه سترگ مهدویت و پژوهش دانشمندانه و فیلسوفانه دربارة آن است. حداقل، این ظرفیت و غنای نظری در «آموزة مهدویت» وجود دارد كه بتوان در گسترة آن، مولّفه‏های بی شماری در زمینه سیاست و حكومت، تاریخ، اجتماع و... به‏دست آورد و فرضیات و نظام‏های معنایی ارائه نمود. مهدویت پژوهی، بخش مهمی در دین پژوهی و اندیشه شناسی است كه می‏تواند تأثیر به سزایی در رونق نظریه ‏پردازی دینی ایفا كند و چشم‌اندازی متعالی و بی‏كران فرا روی پژوهشگران و نظریه پردازان قرار دهد.
علاوه بر این نكته زیربنایی و رویكرد كلان و تئوریك به اندیشة مهدویت، امروزه شاهد شكل‏گیری تحقیقات گوناگون و موضوع محور در این زمینه هستیم. یكی از بایستگی‏های این پژوهش‏های رسمی و نیمه رسمی، طراحی تحقیق و تبیین اصول ساختاری آن (چون مسأله علمی، مفروض، فرضیه، مفهوم، متغیّر، روش و...) است. فرضیه در این گونه تحقیقات، جایگاهی برجسته و در عین حال موقعیتی غریب و بیگانه دارد. شناخت اصولی فرضیه و اهمیت و بایستگی آن و نحوة ساخت فرضیه، كمك شایانی به شكل‏گیری مطلوب و درست یك تحقیق دارد؛ آن هم در زمینه‏ای كه دارای موضوعات و مسائل جدید و ناب است (اندیشه مهدویت).
آنچه در این نوشتار در صدد بررسی آن هستیم، گام‏های آغازین تولید دانش دینی (فرضیه سازی) و تبیین جایگاه «فرضیه» در مهدویت پژوهی است. یك پژوهش بایسته و نوآورانه، تحقیقی است كه در آن تمركز خاصّی بر مسائل علمی صورت گیرد و پاسخ یا پاسخ‏های سامان یافته‏ای به دست دهد. اصولاً هر پژوهشی، روحی دارد وجسمی. جسم آن، قالب و ظاهر كلمات و روش‏های نظام‏مند تحقیق، گردآوری اطلاعات، ارزشیابی و سنجش و استدلال و استنتاج درست است. اما روح و باطن آن، دانش و نظام معنایی است كه در كل تحقیق سریان دارد و هدایت و راهنمایی آن را عهده‏دار است. آنچه امروز اهمیت دارد، همین روح و باطن (دانش‏سازی و نظریه‏پردازی) است كه عموماً با فرضیه‏سازی و فرضیات پژوهش، پیوند خورده است.

یك. چیستی فرضیه (HYPOTHESIS)

فرضیه، پاسخی احتمالی به سؤال اصلی تحقیق است. فرضیه‏های مختلف در یك تحقیق، پاسخ‏های محتمل و رقیب به سؤال اصلی محقّق است[1]. فرضیه، بیانیه‌ای احتمالی و حساب شده است كه بارعلمی پژوهش را بردوش می‌كشد. فرضیه یك جمله خبری است كه رابطة علّی و چگونگی تأثیرپذیری پدیده‏ها را مشخص می‏سازد. فرضیه نشانگر عمق بینش پژوهشگر است و دقّت او را در كشف علّت و معلول پدیده‏ها و بررسی فعل و انفعالات معرّفی می‏كند.
به عبارت روشن‏تر فرضیه حدس یا گمان اندیشمندانه دربارة ماهیت، چگونگی و روابط بین پدیده‏ها، اشیاء و متغیّرها است كه محقّق را در تشخیص نزدیك‏ترین و محتمل‏ترین راه برای كشف مجهول كمك می‏كند. بر این اساس گمانی است موقّتی كه درست بودن یا نبودنش، باید مورد آزمایش قرار گیرد. فرضیه براساس معلومات كلی و شناخت‏های قبلی یا تجارب پدید می‏آید[2].
این شناخت‏ها، ممكن است براساس تجارب یا مطالعات قبلی باشد، از منابع شفاهی به دست آمده باشد، یا در جریان مطالعة ادبیات تحقیق حاصل شده باشد. در هر صورت مجموع این منابع، می‏تواند ذهن محقّق را آماده نماید تا دربارة چگونگی متغیّرها و روابط آنها، در تحقیق مورد نظر، حدس بزند و پیش‏بینی به عمل آورد و حاصل آن را در قالب قضایای حدسی و خبری تدوین كند. به نظر ریمون كیوی و لوك‌وان كامپنهود:
یك فرضیه رابطه‏ای را میان دو عبارت برقرار می‏كند كه برحسب مورد، ممكن است مفاهیم یا پدیده‏ها باشند. لذا فرضیه یك قضیه موقّتی یا یك گمانه است كه می‏باید مورد رسیدگی قرار گیرد. روی این اصل فرضیه در مرحلة بعدی تحقیق با داده‏های مشاهده مقابله داده می‏شود. (از منظر ابطال گرایی) برای آنكه فرضیه بتواند مورد بازبینی قرار گیرد، باید بطلان پذیر باشد. در این معنا كه باید بتوان آن را به دفعات آزمود. برای این منظور فرضیه باید اولاً عمومیت داشته باشد و ثانیاً به گونه‏ای مطرح شود كه قابلیت پذیرفتن گزاره‏های مخالف راـ كه از لحاظ نظری قابل بازبینی‏اند ـ داشته باشد و تنها رعایت این ضوابط روش‏شناختی است كه اجازه می‏دهد روحیة تحقیقی را پرورش داد و یافته‏های موقّتی شناخت را دائماً به زیر سؤال برد[3].
تعاریف مختلف و گاهی متفاوت دربارة فرضیه ارائه شده است كه در ذیل به برخی از آنها اشاره می‏شود:
1-1. در دائرة المعارف تطبیقی علوم اجتماعی آمده است: «فرضیه، پاسخ احتمالی، اما سنجیده و بخردانه به مسأله تحقیق است كه درستی و نادرستی آن، در مراحل بعدی تحقیق مورد آزمایش و بررسی قرار می‌گیرد».[4]
1-2. در فرهنگ و بستر آمده است: «فرضیه عبارت است از حالت یا اصلی كه اغلب بدون داشتن اعتقادی نسبت به آن، پذیرفته می‏شود تا بتوان از آن، نتایج منطقی استخراج كرد و بدین‏ترتیب مطابقت آن را با واقعیت‏هایی كه لزوماً معلوم است یا می‏توان آنها را معلوم ساخت، آزمود».[5]
1-3. «فرضیه، حدسی آزمایشی، هوشمندانه یا استنباطی، تعمیم آزمایشی و تجربی پیش‏بینی رویدادها یا پیش‏‏بینی نتایج یك بررسی است».[6]
1-4. «فرضیه (فرض تحقیق)، عبارت است از یك تصوّر ذهنی، حدسی یا احتمالی كه محقّق در مورد نتایج ویژة تحقیق، پیش از آزمایش و تجربه، پیش‏بینی می‏كند و یا به طور موقّت قبول می‏نماید».[7]
1-5. پاسخ اولیه و مقدماتی به سؤال تحقیق یا راه‏حل پیشنهادی مسأله را فرضیه‏ می‏گویند. )براین اساس( فرضیه حسّ بخردانه‏ای است كه راه‏حل‏های احتمالی مسأله را پیشنهاد می‏كند و رابطة بین متغیرهای موجود در سؤال تحقیق را پیش‏بینی می‏كند».[8]
1-6. بیكر، فرضیه را حدسی آزمایشی دربارة چیستی پدیده‏ها، تغییر امور یا نحوة متقابل رویدادها می‏داند. [9]
1-7. گودس و اسكارت، فرضیه را «گمانی هوشمندانه یا استنباطی تعریف می‏كنند كه به منظور توضیح واقعیات یا شرایط مشاهده شده و هدایت پژوهش‏های آینده، به طور مشروط تنظیم و پذیرفته می‏شود».[10]
1-8. مولی، فرضیه را «نوعی تعمیم آزمایشی دربارة مسأله پژوهش و فرض قضیه‏ای می‏داند كه قابل دفاع بودن آن براساس سازگاری مفاهیمش با شواهد علمی و تجربی و دانش، پیش آزمون می‏شود».[11]
1-9. تاكمن، فرضیه را، پیش‏بینی رویدادها براساس تعمیم روابط مفروض بین دو متغیّر تعریف می‏كند.[12]
1-10. فوكس، فرضیه را ایجاد فرصت و موقعیّتی برای پژوهشگر می‏داند تا پیش از گردآوری واقعی داده‏ها، نتایج بررسی را پیش‏بینی كند. این پیش‏بینی‏ها را فرضیه پژوهش می‏نامیم[13].
در مجموع در منابع معتبر و فرهنگ‏نامه‏ها فرضیه چنین تعریف شده است: «فرض عبارت از بیانیّه ظنّی و حدسی، یا یك پیشنهاد آزمایشی و احتمالی دربارة چگونگی روابط بین دو یا چند متغیر است[14]». به عبارت ساده‏تر می‏توان گفت كه تركیب و ساختمان یك بیانیة فرضی این گونه است: «اگر چنین و چنان رخ دهد، نتیجه چنین و چنان خواهد شد».
اندكی تأمل در تعریف یاد شده، نكاتی چند را به ذهن می‏رساند:
الف. فرضیه از نظر ساختار و جمله پردازی، جمله‏ای بیانی یا خبری است. به سخن دیگر به لحاظ قواعد دستور زبان، در آخر جمله فرض، «نقطه» قرار دارد.
ب. این جملة خبری در خصوص چگونگی روابط متغیّرهای مورد مطالعه، ظنّی و گمانی است. این ظنّ و گمان، مأخذ و مرجع عقلی و استثنایی دارد و وهمی و پنداری نیست.
ج. این جملة خبری ظنّی عقلی، اشارة مستقیم به توضیح و تبیین چگونگی رابطة بین دو یا چند متغیر مورد نظر محقّق دارد.
با توجه همة این تعاریف و توضیحات می‌توانیم فرضیه را چنین تعریف كنیم:
«فرضیه، پاسخی حدسی و احتمالی برای كشف مجهول یا بیان رابطه بین پدیده‌ها و متغیر‌های تحقیق است كه به صورت بیانیه موقّتی و مقدماتی ارائه شده و راهنمایی پژوهش را بر عهده دارد».

دو. جایگاه فرضیه در پژوهش

فرضیه‏سازی، به رغم پندارهای برخی از منكران و مخالفان آن، گامی مهم در نظریه‏پردازی است و بدون آن، نظام معنایی جدید به صورت اصولی و درست شكل نمی‏گیرد. مشكلی كه در اینجا رخ نموده، نگاه پوزیتیویستی[15] و تجربی‌گرایانه به «فرضیه» است كه آن را منفی و ناموجّه جلوه داده است. این ابهام و منفی نگری، تا حدودی درست است؛ اما فراگیر نیست؛ زیرا می‏توان بر اساس نیازها و گونه‏های مختلف پژوهشی، فرضیه یا فرضیاتی ارائه داد و به آموزه‌‏های پوزیتیویستی بی‌توجه بود. در واقع معادل قرار دادن فرضیه با پوزیتیویسم، اشتباه بزرگی است كه مانع ارائه نظام‏مند و علمی دانش‏ها و معارف نو است.
پیش از بیان جایگاه «فرضیه» بهتر است بدانیم كه: هر تحقیقی بسته به موضوع خود، می‏تواند یك یا بعضی از خصلت‌‏های زیر را در خود منعكس نماید:
1. تحلیل: جست‏وجو در اجزای یك كلّ و توصیف روابط متقابل آن اجزا با یكدیگر؛
2. مقایسه: بررسی ویژگی‏های مشترك و وجوه شباهت یا افتراق یك موضوع؛
3. تعریف: به دست دادن تعریفی جامع از طریق توضیحات و بر شمردن مختصّات شیء یا پدیدة مورد نظر؛
4. توصیف: معرّفی بسط یك امر از طریق بر شمردن ویژگی‏ها، جوانب و حدود موضوع؛
5. نقد و داوری: سنجیدن ارزش و عیار یك امر (موضوع) و كوشش به منظور صدور حكم و ارزش‏گذاری دربارة آن؛
6. استشهاد: به دست دادن نمونه‏های مشابه برای تأیید و اثبات یك موضوع به منظور توضیح هرچه بیشتر؛
7. اثبات حكم: حكم به درستی یك امراز طریق برهان منطقی و استدلال عقلی.[16]
با توجه به این خصلت‌ها، می‌توانیم بگوییم كه تحقیق انواع مختلفی دارد؛ از جمله:
الف. تحقیق بنیادی (نظری)؛ تحقیقی است كه از نظر زمانی دید بلند مدت داشته باشد، از حالت انتزاعی و قیاسی برخوردار باشد و در صدد گسترش شناخت و دانش بشری در دراز مدت باشد و نه ارائه راه حل‌های آنی و كوتاه مدت. لذا دامنه این نوع تحقیقات وسیع و گسترده است و به مسائل كلی و انتزاعی می‌پردازد.
ب. تحقیق علمی (یا كاربردی)؛ تحقیقی است كه از نظر زمانی، دید محقق یك دید كوتاه مدت است و مسائل از نوع مسائل مبتلا به جامعه و از حالت عینی و استقرایی و مشاهده‌ای برخوردار است و در صدد حل مسائل و مشكلات فعلی و موجود و ارائه راه‌حل‌ها برای رفع آنها است. بنابراین مسائل آن از مسائل خاص و موردی است و كاربرد آنی و فوری دارند.
ج. تحقیق توسعه‌ای؛ تحقیقی است كه علم را از دید توسعه می‌نگرد. به سخن دیگر، علم را به صورت فرآیندی می‌نگرد كه دائماً باید در تكاپو و پویایی به سر برد و هیچ‌گاه در نقطة ثابتی توقّف نكند. لذا از این دیدگاه كشف علمی، گامی است در جهت توسعه بعدی و كشف دیگر. در انواع سه گانه تحقیق (بنیادی، توسعه‌ای و عملی) ملاك كاربردی بودن مسأله، یعنی، راه حل‌های صاحب نظران و دست اندركاران كاملاً رعایت می‌شود.[17]
مهم‏ترین گام در تولید علمی و پژوهش بایسته و مطلوب و درك ضرورت «فرضیه»، تعیین مسیر و نوع تحقیق است. پس از آنكه پژوهشگر رویكرد پژوهشی خود را انتخاب و مسائل علمی را مشخص كرد، توجّه خود را به بایسته‏های آن ـ به ویژه وجود فرضیه ـ معطوف می‏دارد. فرضیه پاسخ حدسی و احتمالی به سؤال اصلی است كه رابطه و تأثیرپذیری پدیده‌ها را در یك پژوهش به صورت ذهنی بیان می‌كند.
در كنكاش مقدّماتی محقق، این سؤال مطرح است كه: پژوهش‏ وی، نیاز به فرضیه دارد یا نه؟ به نظر برخی:
تحقیقات علمی از هر نوعی كه باشند، نیاز به تدوین فرضیه دارند؛ زیرا تحقیق علمی، تلاشی است برای معلوم كردن مجهول یا حلّ مسأله و مجهول ممكن است ماهیت یا شیء یا پدیده باشد، یا ممكن است وضعیت و حالات آن باشد، یا ممكن است از سنخ رابطة بین پدیده‏ها، اشیاء و متغیّرها باشد. همچنین ممكن است این مجهولات، مربوط به گذشته باشند و ممكن است مربوط به حال یا آینده… . در هر حال همة آنها روش تحقیق علمی را طلب می‏كنند. پس در تحقیقات علمی پژوهشگران ناگزیرند نسبت به ساختمان و پردازش فرضیه اقدام كنند[18].
به عبارت روشن‏تر، در تحقیقات توصیفی، فرضیه‌‏ها مبیّن وجود حالات، شرایط، صفات، ویژگی‏های اشیاء و اشخاص، موقعیت‏ها، پدیده‏ها و رخدادهایی هستند كه نسبت وقوع رویدادها، صفات، ویژگی‏های اشیاء و پدیده‏ها را توضیح می‏دهند. این دیدگاه هرچند به پاره‌ای از حقایق و ضرورت‌های پژوهش اشاره دارد؛ اما نمی‌توان به طور مطلق آن را پذیرفت؛ زیرا با اینكه فرضیه یكی از قوی‏ترین ابزارهای تحقیق است؛ اما همیشه وجود آن در پژوهش ضروری نیست و به رغم آنكه تدوین فرضیات مناسب، كیفیت پژوهش را افزایش می‏دهد، در موارد زیر نیازی به فرضیه نمی‏باشد:
الف. در مطالعاتی كه به منظور بررسی وضعیت پدیده‏ای انجام می‏گیرد، فرضیه‏ها ضرورت اساسی ندارند؛ هرچند یك فرضیة آزمایشی، می‏تواند در هدایت پژوهشگر به قلمرو‏هایی كه ارزش تحقیق دارند، مفید واقع شود.
ب. در پژوهش‏های پیمایشی ـ توصیفی كه با هدف بررسی وضعیت انجام می‏گیرد (برای توصیف عینی، واقعی و منظم خصوصیات یك موقعیت یا موضوع)، فرضیه‏ها ضرورت بنیادی ندارند و به جای ساختن فرضیه‏ها، می‏توان با تنظیم سؤال‏های پژوهشی، تحقیق را انجام داد.
ج. در پژوهش‏های میدانی (تحقیق تجربی دربارة پدیدة كنونی یا زمان معاصر در چارچوب یا بستر زندگی واقعی) و اكتشافی نیز فرضیه ضرورت ندارد وبیان فرضیه‏های رسمی در این نوع پژوهش‏ها، می‏تواند باعث سوگیری محقّق می‏شود. بنابراین در پژوهش‏های اكتشافی، هر قدر اندیشه‏هایی كه قبلاً پژوهشگر به آنها اندیشیده كمتر باشد، پژوهش موفق‏تر خواهد بود و بهتر است به منظور اجتناب از سوگیری پژوهشگر، روابط بین متغیرها پیش‏بینی نشود[19].
به طور كلّی در پژوهش‏هایی كه به بررسی روابط بین متغیّرها[20] پرداخته می‌شود، استفاده از فرضیات استنباطی ضروری است. فرضیات نقش مهمی در جهت دادن به فرآیند تحقیق بر عهده دارند و به پژوهشگر در تعیین روش‌ها، فنون و ابزار گردآوری داده‏ها، نحوة تحلیل و تفسیر نتایج و نهایتاً تدوین ساختار اصلی گزارش تحقیق كمك می‏كنند؛ با این وجود تنظیم و تدوین آن در همة تحقیقات ضروری نیست[21] و متناسب با نوع پژوهش، باید به دنبال طرح فرضیه بود. همچنین تدوین فرضیات بر اساس مشاهدات خاص، ممكن است به تحلیل‏ها و تفاسیر نادرستی بینجامد. البته ساختن فرضیه‏های اضافی بعد از گردآوری ـ به شرط آنكه فرضیات بر اساس داده‏های جدید آزمون شوند ـ اشكالی ندارد. با این حال هر پژوهشی با موانع و كاستی‏هایی روبه‏رو است كه محقّق باید با دید باز، با آنها برخورد كرده و راهكار مناسبی برای حلّ آنها بیابد. یكی از این مشكلات، بن‏بست در فرضیه‏ها است كه از شتاب‌زدگی در كار تحقیق به وجود می‏آید و آن وقتی است كه محقّق قبل از تدوین فرضیه‏های تحقیق و قبل از آنكه دقیقاً بداند در جست‏وجوی چیست، شتاب زده به جمع‏آوری اطلاعات و انتخاب و آماده‏سازی فنون تحقیق بپردازد!! بارها از زبان پژوهشگران تازه كار شنیده شده كه می‏خواهند به بررسی فلان مطلب بپردازند؛ بدون آنكه هنوز فرضیه تحقیق آنها معلوم باشد. به عبارت دیگر، بدون آنكه بدانند دنبال چه هستند، پژوهش را شروع می‏كنند؟! تنها وقتی می‏توانیم فن یا فنون پرس‏و جو را انتخاب كنیم كه پیش‏تر از ماهیت اطلاعاتی كه می‏خواهیم جمع‏آوری كنیم، مطلع باشیم. لذا قبل از هر اقدامی برای جمع‏آوری اطلاعات، باید طرح تحقیق را آماده و براساس آن، فرضیه را تدوین كرد.[22]
برخی فكر می‏كنند برای كشف پاسخ‏هایی كه در جست‏وجوی آن هستند، همین كافی است كه حداكثر اطلاعات را جمع‏آوری كرده، آنها را به كمك بعضی از فنون شناخته شده تحقیق، تجزیه و تحلیل كنند.
آنان در این صورت به نتایجی می‏رسند كه نه تنها فاقد ارزش علمی است؛ بلكه مایة سرخوردگی نیز می‏شود. از آنجایی كه پژوهشگران ـ به خصوص در عرصه مهدویت‌پژوهی ـ عموماً با مباحث جدیدی روبه‌رو هستند و در ضمن می‌خواهند به درستی از فرضیه استفاده كنند؛ باید ابتدا بینش و نگرش درستی نسبت به اهمیت و چیستی آن داشته باشند و در صورت امكان و ضرورت از فرضیات متناسب در پژوهش خود استفاده كنند.

سه. ارجمندی و كاركردهای فرضیه

فرضیه ـ چه از نظر موافقان آن و چه از نظر مخالفان آن ـ ارزش بسیار مهم و حیاتی در تحقیقات علمی دارد و موجب سامان‌بخشی پژوهش و شكل‌گیری اندیشه‌ها و ایده‌های نو است.
فرضیه، توجیه و تبیین‏های حدسی معیّنی را دربارة واقعیّات عرضه می‏كند و پژوهشگر را در بررسی این واقعیات و تجارب كمك و هدایت می‏كند. فرضیه یك پیشنهاد توجیهی و به زبان دیگر راه‏حل مسأله است كه هم به یافتن نظم و ترتیب در بین واقعیات كمك می‏كند و هم باعث استنتاج می‏شود. یافته‏های علمی دانشمندان، معمولاً در پی یك «فرضیه و حدس و گمان علمی» مقدور شده است. آنها ابتدا به صورت‏بندی فرضیه اقدام كرده و سپس در مورد آن به تحقیق و جست‏وجو پرداخته‏اند[23]. فرضیه‏ها ضمن اینكه برای پیگیری و انجام دادن امور تحقیق، به طور كلّی به محقق جهت می‏دهند؛ باعث می‏گردند كه مطالعة منابع و ادبیات مربوط به موضوع تحقیق جهت‏دار شود و از مطالعة منابعی كه ربطی به پژوهش ندارند، جلوگیری به عمل آید. همچنین پژوهشگر را نسبت به جنبه‏های موقعیتی و معنی‏دار مسأله پژوهش حساس‏تر می‏نمایند و باعث می‏شوند محقّق، مسأله پژوهش را بهتر درك كند و روش‏های جمع‏آوری اطلاعات را بهتر تعیین نماید. فرضیه‌ها، مانع پراكنده‌كاری، زیاده‌نویسی، خروج از مسیر تحقیق و مبهم گزینی هستند.
فرضیه‌ها یكی از نیرومندترین ابزار تحقیق به شمار می‏آیند كه برای «رسیدن به دانش قابل اطمینان» ابداع شده‌اند. فرضیه‌ها دارای كاركردهای متعددی در فرآیند تحقیق‌اند كه از آن جمله می‏توان به موارد زیر اشاره كرد:
3-1. فرضیه‏ها پژوهشگر را هدایت می‏كنند تا پژوهش به دقت انجام شده و به نتایج ثمربخش برسد.
3-2. فرضیه‏ها هدف نیستند؛ بلكه بیشتر وسیله‏هایی هستند كه پژوهشگر را در درك روشن‏تر مسأله مورد بررسی و مسائل فرعی وابسته یاری می‏كنند.
3-3. فرضیه‏ها به پژوهش جهت می‏دهند، مانع مرور مطالعات و متون نامربوط می‏شوند و برای پژوهشگر مشخص می‏كنند كه چه مطالبی نامربوط است.
3-4. فرضیه‏ها به پژوهشگر كمك می‏كنند روش‏ها، فنون و ابزارهای گردآوری داده‏ها را ـ كه باید در خدمت حل مسائل باشندـ مشخّص نموده و روش‏ها و فنون و ابزارهایی را كه فراهم آورنده داده‏های لازم برای آزمون فرضیه‏ها نیستند، كنار بگذارد[24].
3-5. فرضیه‏ها امكان گردآوری داده‏های مربوط به پژوهش و مسأله را فراهم كرده، مانع گردآوری داده‏های بی‏فایده و اضافی می‏شوند. در واقع تعریفی از داده‏های مربوط و نامربوط به محقّق می‏دهند و بدیهی است كه واقعیت‏ها، تنها زمانی معنا و مفهوم می‏یابند كه در پرتو فرضیه‏های معقول، مورد توجه و بررسی قرار گیرند.
3-6. فرضیه‏ها، پژوهشگر را یاری می‏كنند تا اطلاعاتی را كه با توجه به میزان ارتباط با موضوع و نظام‏مند بودن گردآوری شده، رده‏بندی كند. اطلاعات مربوط به هر فرضیه جداگانه دسته‏بندی می‏شود و در نتیجه ساختار تحلیل آماری به دست می‏آید[25].
3-7. فرضیه‌ها، امكان تفسیر داده‏های گردآوری شده را در پرتو راه‏حل‏های بالقوه، فراهم می‏آورند. همچنین نقش چارچوبی برای بیان منطقی و معقول نتایج پژوهش دارند و به عبارتی پاسخی مستقیم به فرضیه‏های آزمون شده‏اند.
3-8. فرضیه‌ها، ساختار اصلی گزارش بدون تحلیل داده‏ها می‏باشند و نتایج احتمالی را فراهم می‏كنند و موجب می‏شوند خواننده گزارش پژوهش، بداند پیش‏بینی‏ها و انتظارات پژوهشگر پیش از آغاز بررسی، چه بوده است.
3-9. فرضیه‏ها، محقق را در شناختن بیش از پیش حقایق و پدیده‏ها و گسترش و افزایش هر چه بیشتر اطلاعات و دانش او نسبت به آنها یاری می‏دهند. ردّ یا پذیرش هر فرضیه پس از آزمون، دانش و اطلاعات جدیدی را برای پژوهشگر به ارمغان می‏آورد كه این اطلاعات تا پیش از آزمون فرضیه مورد نظر، جنبه فرض، حدس و گمان را دارد[26].
به هر حال رابطة فرضیه با تحقیق، مثل رابطة راه و جاده با مسافرت است. هرچه راه و جاده، هموارتر و مطمئن‏تر باشد، مسافرت راحت‏تر و بی‏خطرتر می‏شود. بنابراین در تحقیقی كه فاقد فرضیه باشد، محقّق سرگردان و بلاتكلیف است. اما پرسش این است كه فرضیه یا فرضیات پژوهش چگونه شكل می‌گیرند؟!

چهار. مسألة علمی (سؤال) و ارتباط آن با فرضیه

یكی از انگاره‏های اساسی تحقیق پیش از پردازش فرضیه، شكل‏گیری مسأله علمی در آن است. در واقع هر تحقیق و پژوهش علمی، با یك سری دغدغه‏ها، ابهام‏ها و پرسش‌ها شكل می‏گیرد كه به آن «مسأله تحقیق» گفته می‏شود.
وظیفة محقّق پس از مشخص كردن هدف‏های تحقیق، تبدیل یا انتقال هدف‏ها، به مسائل علمی است. معمولاً در هر جامعه، مسائل و مشكلات مختلف و عدیده‌ای وجود دارند كه هر یك از آنها و علل و چگونگی آنها، می‏تواند هم به بیان و تعبیر مردم عامی طرح شود و هم از دیدگاه علمی یك محقّق. برای مثال پدر و مادری كه در اطراف طلاق فرزند خود صحبت می‏كنند، ممكن است علّت جدایی را «وصلة ناجور بودن» همسر او، تعبیر كنند. این تعبیر یك تعبیر غیر علمی است كه ممكن است پژوهشگر، با دید وسیع‏تر و علمی‏تر خود آن را با اصطلاح «اختلاف فرهنگی» در زوجین مطرح كند. بنابراین، هر علمی زبان خاص خود را دارد و هر زبان علمی، از تعدادی اصطلاحات، مفاهیم، واژگان، علایم و سمبل‏ها به وجود می‏آید.
در زمینه «اندیشة مهدویت» نیز این بحث به روشنی دیده می‏شود و دغدغه‏ها و مسائل علمی گاهی به زبان غیرعلمی و به گفتار عامیانه طرح می‏شود؛ در حالی كه هر پژوهشگر با دقت و تأمل در مفاهیم و روابط پدیده‏ها، باید بتواند سؤالات و موضوعات خود را با اصطلاحات علمی و روش‏مند مطرح كند. برای مثال در بحث آثار «انتظار» ممكن است به طور ساده و ابتدایی گفت: انتظار، ایجاد امید و سرزندگی می‏كند؛ اما با نگاه علمی و درست، می‌توان از اصطلاح «تأثیر روان‏شناختی انتظار» استفاده كرد؛ آن‏گاه معیارها و شاخص‏هایی برای آن برشمرد. برای رسیدن به این رویكرد علمی، نیازمندیم كه دغدغه‌ها، پرسش‌ها و موضوعات خود را تبدیل به «مسألة علمی» كنیم.
مسأله علمی، دغدغه و پرسشی است كه در ذهن پژوهشگر دربارة یك پدیده، مشكل یا معضل مطرح می‏شود. هدف وی از طرح این سؤال ذهنی، ریشه‏یابی علّت یا علل به وجود آمدن آن پدیده، مشكل یا معضل است. چه چیزی این پدیده یا مشكل را به وجود آورده است و چرا؟ به سخن دیگر، محقّق با طرح چنین سؤالی، به دنبال راه‏حل‏ها و چاره‏یابی‏ها است و از این نظر هر پدیده یا مشكلی كه به نحوی ذهن پژوهشگر و توجّه او را به خود جلب كند، می‌تواند موضوع تحقیقش قرار گیرد. منتها لطافت و ظرافت كار پژوهنده در آن است كه موضوع تحقیق مورد نظر را ـ كه با تعبیرات عامیانه و غیر علمی در سطح جامعه یا یك گروه خاص مطرح است ـ به زبان علمی و تحقیقی تبدیل كند. پس از مهم‏ترین وظایف محقّق است:
«انتخاب یك معضل عمومی با بیان عامیانه، تبدیل آن به زبان و مسألة علمی، بررسی و مطالعة آن با استفاده از روش‏های علمی و تحقیقی، نیل به شناخت علمی در مورد علل و روابط مربوط به مسأله مورد نظر و در پایان برگرداندن آن از زبان علمی به زبان عامیانه، به منظور ارائه راه‏حل‏ها و چاره‏سازی‏ها».[27]
پس بیان موضوع تحقیق به زبان علمی، در واقع همان طرح مسألة تحقیق در قالبی روشن و دقیق براساس ضوابط علمی است. هرتحقیقی به دنبال طرح مسأله‏ای آغاز می‏شود. اگر این مسأله در ذهن محقّق از وضوح و روشنی لازم برخوردار نباشد، محقّق اجباراً به كلیات می‏پردازد و به این ترتیب، خود را از علم و روش علمی دور می‏سازد. لذا برای جلوگیری از كلی بافی و نتیجتاً كلّی گویی، لازم است كه پژوهشگر در مورد پدیده یا مسألة مورد نظر، به تفكّرات بیشتری بپردازد و در قدم بعدی، از طریق بررسی ادبیات و منابع مربوط، ذهن خود را در مورد مسألة مزبور روشن می‏سازد. و پس از آن از مشورت با صاحب نظران و كسب نظرات دیگران دریغ نورزد. پژوهش‌های كاربردی، مسأله محوری دارند؛ بدین معنا كه تمام فرآیند پژوهش از اولین گام‌های آن تا آخرین مراحل استنتاج، می‌باید پیرامون یك یا چند مسأله یا مشكل دور بزند. بنابراین روشن كردن مشكل یا مسأله در این‌گونه تحقیقات، یكی از ضروری‌ترین و اولین گام‌های پژوهش است. همچنین در تحقیقات بنیادی، به لحاظ داشتن ماهیت انتزاعی، تعیین محدوده‌های آن لازم است.
بنا به نوشتة برخی از نویسندگان، یكی از اصول پژوهش «مسأله محوری» است؛ یعنی، تحقیق اساساً با درگیری محقّق با یك مسأله یا حداقل مواجهة او با یك مشكل آغاز می‌گردد. پژوهش چیزی جز تلاش روشمند محقّق برای حل مسأله نیست. تفاوت عمدة اطلاع رسانی یا آموزشی با پژوهش در همین نكته است. پژوهشگر كسی است كه با معضله‌ای نظری یا عملی رو به رو می‌شود و در مقام حلّ آن، به پژوهش می‌پردازد. همه گام‌های تحقیق و مباحث آن به سوی حل مسأله جهت‌گیری می‌شود …. مراد از مسأله در تحقیق غیر از پرسش در برنامة آموزشی است. پرسش لزوماًَ مسبوق به مطالعة نظام‌مند نیست؛ بلكه مواجهة دانش‌اموز یا دانشجو با امر مبهمی است كه قبلاً جواب یافته است و الهام صرفاً به مقام یادگیری متعلق است؛ اما مسأله در گام نخست معضله‌ای است مسبوق به مطالعة نظام‌مند كه پاسخ به آن، نه به آموزش كه به پژوهش محتاج است. مسأله، بر خلاف پرسش، محفوف به مطالعه‌های نظام مند است...».[28]
بر این اساس طرح مسأله و آن‏گاه طرح فرضیه، برای تحقیق، مهم‏ترین ركن آن محسوب می‏شود و با نگرش به هدف‏های تحقیق، صورت مسأله باید برای محقّق روشن شود؛ زیرا به عنوان یك اصل اساسی، حلّ مسأله نیازمند شناخت خود مسأله است و بدون شناختن و روشن كردن صورت مسأله، هیچ مسأله‏ای قابل حلّ نخواهد بود. یكی از مشكلاتی كه در «مهدویت پژوهی» مشاهده می‌شود، ابهام در موضوع پژوهش برای خود محقّق است؛ زیرا عرصه مهدویت، عرصه‌ای حسّاس، ظریف و دقیق بوده و بسیاری از موضوعات و معارف آن بكر و دست نخورده است. به همین جهت شناخت دقیق مسأله علمی و تبیین درست آن، راه را برای شكل‌گیری پژوهشی نظام‌مند و متمركز فراهم می‌سازد.
پس از انتخاب و تعریف و تبیین مسأله، محقّق باید تصویری ذهنی از چگونگی متغیّرها و نحوة ارتباط آنها با یكدیگر ارائه دهد تا بر اساس آن، تلاش كاوشگرانة خود را آغاز كند و از صحّت و سقم آن اطمینان حاصل نماید. برای این كار به بیان سؤالات اصلی و فرعی تحقیق می‌پردازد. آن‌گاه وارد مرحله بعدی می‌شود و اقدام به تدوین فرضیه و تبیین قضایای فرضی و پیشنهادی در چارچوب مسأله تحقیق خود می‏نماید؛ به نحوی كه چگونگی متغیّر یا پدیده و نیز روابط آنها را به یكدیگر توضیح دهد.[29]
فرضیه‏ها به محقّق كمك می‏كنند تا از بین طرق فراوان رسیدن به مقصد، تنها چند مورد آن را كه بیش از همه نزدیك‏تر به مقصد به نظر می‏رسد، برگزیند و سهل الوصول‏ترین راه‏ها و محتمل‌‏ترین جهت‏ها را برای رسیدن به هدف تحقیق انتخاب كند. این كار پس از طرح و تبیین دقیق و روشن مسألة علمی و سپس طرح سؤالات مختلف صورت می‏گیرد.

سؤالات تحقیق

محقق پس از بیان مسأله تحقیق، اهداف و متغیرهای تحقیق، به تدوین سؤالات تحقیق اقدام می‌كند. باید سؤالات تحقیق بر اساس اهداف و متغییر‌های پژوهش به صورت درست تدوین و بیان شوند؛ زیرا به طور طبیعی، روش‌های تحقیق بر اساس سؤالات تحقیق انتخاب می‌شوند. وقتی كه یك تحقیق را مطالعه می‌كنیم، معمولاً اولین چیزی كه در مورد آن دقت می‌كنیم، سؤالات تحقیقی است كه باید به آن‌ها پاسخ داده شود. فهم آن دسته از پژوهش‌هایی كه دارای سؤالات تحقیق مناسب هستند، در مقایسه با پژوهش‌های دیگر، آسان‌تر است. در بیان سؤالات تحقیق، پژوهشگر باید به موضوع و مسأله، اهداف كلی و اهداف اختصاصی تحقیق توجه كند. تعداد و پیچیدگی سؤالات تحقیق به ماهیت تحقیق، دامنه زمانی و مكانی تحقیق، امكانات و منابع قابل دسترسی و اهداف تحقیق بستگی دارد. یكی از ویژگی‌های یك محقق كاركشته، توانایی او در تدوین سؤالات تحقیق خوب است. بیان سؤالات معنادار و قابل آزمون اغلب مهم‌ترین مرحلة یك تحقیق است. آلبرت انیشتین در این باره می‌گوید: «تدوین یك مسأله، اساسی‌تر از حل آن است؛ چون كه حل یك مسأله صرفاً یك مهارت ریاضی و تجربی است. ایجاد سؤالات جدید و احتمالات جدید در مورد مسائل قدیمی از یك زاویه جدید، مستلزم تخیل خلاق است و نشانة پیشرفت واقعی در علم است».[30]
صاحب نظران مختلف، برای بیان سؤال تحقیق، ملاك‌های زیر را معرفی كرده‌اند:
ـ مسأله باید رابطه دو یا چند متغیر را بیان كند؛
ـ مسأله باید روشن، بدون ابهام و به صورت سؤالی بیان شود؛
ـ آزمون‌پذیر باشد (با استفاده از روش‌های موجود)؛
ـ فارغ از قضاوت‌های اخلاقی و قانونی باشد و ... .
بر این اساس مسائل علمی فراوانی در «مهدویت پژوهی» قابل طرح است كه به بعضی از آنها اشاره می‏شود:
1. آیا خانواده، تأثیری در انتقال فرهنگ مهدوی دارد؟
2. آیا نظام اقتصادی جهان (در فرآیند جهانی شدن)، تأثیری در تسریع ظهور دارد؟
3. وضعیت، ماهیت و بافت سیاسی كشورها، با سقوط آنها در عصر ظهور چه ارتباطی دارد؟
4. اصلاحات مهدوی، به چه صورت و به نفع كدام طبقات، ساختار قدرت جهانی را تغییر خواهد داد؟
5. آیا بین عزّت نفس و آمادگی برای ظهور، ارتباط وجود دارد؟
6. طرز تفكر دانش‏آموزان مقطع راهنمایی، دربارة انتظار منجی چگونه است؟
7. آیا بین عدالت از منظر جان راولز و عدالت در اندیشة مهدویت تفاوت وجود دارد؟
8. آیا امیدواری از تأثیرات روان‏شناختی انتظار است؟
9. آیا اختلاف فرهنگی، می‏تواند مانع وحدت و انسجام مردم در عصر ظهور باشد و …؟
پژوهشگر پس از تدوین سؤالات تحقیق، باید برای آن‌ها پاسخ یا راه حل بیابد؛ پاسخ اولیه و مقدماتی او به سؤال تحقیق، فرضیه است. بر این اساس استفاده از مسأله و فرضیه در تحقیقات، دارای مزایای بسیاری است؛ از جمله اینكه مسأله و فرضیه تحقیق، راهنمای محقّق در پیشبرد كار تحقیق است. روابطی كه در مسأله مطرح می‏شود، برای پژوهشگر روشن می‏كند كه چه كاری انجام دهد و در واقع، به دنبال چه چیزی یا چه كاری باشد. روابط مزبور در فرضیه، وظیفة محقّق را از این نظر معیّن می‏كند كه در تحقیق و در حین پیشرفت آن، چگونه موضوع مطرح شده در مسألة علمی را دنبال كند. پس اگر مسأله، وظیفة محقق را روشن می‏كند، فرضیه چگونگی انجام آن را بیان می‏دارد. اولی مشخص می‏كند كه پژوهنده باید چه كاری انجام دهد و دومی مشخّص می‏كند چگونه باید انجام دهد. یكی «جای» را نشان می‏دهد و دیگر «راه» را.
ادامه دارد ...
منبع: مجله انتظار – ش 27


در راستای ارتقاء سطح علمی و پژوهشی طلاب حوزه وفراهم‌سازی بستركمی وكیفی مناسب جهت تربیت پژوهشگران آینده حوزه،«همایش پژوهش واستعدادهای جوان حوزه» توسط اداره امورپژوهشی مدارس معاونت پژوهش حوزه های علمیه برگزار می شود.

آشنایی طلاب با فضای علمی وگرایش‌های پژوهشی حوزه، تقویت خودباوری علمی و ارتقاء گرایش پژوهشی وتقویت كاركرد علمی ـ پژوهشی طلاب دركناركاركرد تبلیغی آنان، ازجمله اهداف این همایش است. همچنین هدایت و جهت دهی طلاب به منظور انتخاب هر چه بهتر آینده علمی و نیز بستر سازی و امكان سنجی تشكل علمی طلاب مستعد پژوهشگری حوزه ازدیگر اهداف همایش پژوهش و استعدادهای جوان حوزه اعلام شده است.

در این همایش كه روز بیستم آبان ماه در تالارهمایش‌های مدرسه معصومیه قم برگزارمی‌شود؛ برگزیدگان سطح یك جشنواره علامه حلی در دودوره، طلاب ممتازورودی سطح دوحوزه، معاونت‌های پژوهشی مدارس علمیه قم و مدیران مدارس علمیه قم حضور خواهند داشت.

درهمایش پژوهش و استعدادهای جوان حوزه؛ علاوه برسخنران ویژه، حجج ‌اسلام والمسلمین سیدعلی عماد معاون پژوهش حوزه‌های علمیه، احمد مبلغی رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی و رضا اسلامی پژوهشگر حوزه به ایراد سخن خواهند پرداخت.


مدیرعامل شركت مخابرات خراسان رضوی برنامه های پژوهشی این شركت در هفته پژوهش و فناوری را اعلام كرد.
به گزارش روابط عمومی استانداری خراسان رضوی، علی كارگزار با اعلام آمادگی این نهاد برای حضور شاخص در نمایشگاه پژوهش و فناوری سال جاری، عنوان کرد: شرکت مخابرات خراسان رضوی با ارایه 21 عنوان پژوهشی در نمایشگاه امسال حضور خواهد یافت.
وی اظهار داشت: این پژوهش ها با محوریت موضوعاتی از قبیل آسیب شناسی مصرف انرژی، بررسی تحلیل محتوای مطالب مخابراتی در رسانه ها، تاثیر فناوری اطلاعات در كاهش مصرف انرژی، تاثیر فناوری اطلاعات در توسعه روستاها، مقاله های كاربردی ICT در حوزه محیط زیست و نقش اتحادیه جهانی مخابرات در برنامه پنج ساله توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات کشور ارایه خواهد شد.
وی افزود: از دیگر مطالب پژوهشی ارایه شده این شركت می توان به بررسی تاثیر تشعشعات آنتن های تلفن همراه بر سلامت انسان، مقابله با حوادث پیش بینی نشده در حوزه ارتباطات و مخابرات و معماری شبكه راهبردهای انتقال از شبكه های تلفنی سنتی به مكانیزه اشاره كرد.
كارگزار درخصوص اقدامات پژوهشی این شركت طی سال گذشته، گفت: در سال 88 موضوعاتی در خصوص تجارت الكترونیك و مخابرات، پژوهش و استانداردسازی نهاده های مخابراتی در بانكداری سیار، تاثیر فناوری ارتباطات در روستاها، نقش دفاتر ICT روستایی در توسعه روستاها و اشتغال زایی روستایی مورد تحلیل و پژوهش قرار گرفت.
وی خاطرنشان كرد: سه طرح برگزیده درخصوص اصلاح الگوی مصرف در سال گذشته منتخب و به مرجع ذیصلاح ارایه گردید.
مدیرعامل شركت مخابرات گفت: آغاز صدور شناسنامه مكانیزه در چندین شهرستان استان و گردهمایی متصدیان دفاتر ICT روستایی به منظور ارتقای دانش فنی آن ها از دیگر برنامه های شركت مخابرات استان خراسان رضوی بوده است./


مدیركل پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد گفت: مقالات پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی در همایش های داخلی طی سه سال اخیر 675 درصد رشد داشته و از 72 مورد در سال 86 به 486 مورد در سال جاری افزایش یافته است.
به گزارش روابط عمومی استانداری خراسان رضوی، مهدی یعقوبی اظهار داشت: مقالات پژوهشی ارایه شده به همایش های خارجی نیز طی این مدت از 43 مورد به 309 مورد افزایش یافته است.
وی ادامه داد: تعداد اعضای جذب شده باشگاه پژوهشگران جوان از 52 نفر در سال 86 به 480 نفر در حال حاضر ارتقا یافته و تعداد سخنرانی های علمی داخلی در این تاریخ از 51 سخنرانی به 505 مورد افزایش یافته است.
مدیركل پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد افزود: تعداد طرح های درون دانشگاهی خاتمه یافته نیز از 25 مورد در سال 86 به 175 مورد و طرح های پژوهشی برون واحد از 9 طرح به 62 مورد ارتقا یافته كه نشان از اقبال دانشجویان این دانشگاه به حوزه پژوهشی دارد.
یعقوبی خاطرنشان كرد: دانشگاه آزاد اسلامی با دارابودن 29 انجمن علمی تاكنون میزبان 23 همایش ملی و بین المللی در زمینه پژوهش و فناوری بوده است.
وی با اشاره به حضور 554 عضو هیات علمی در دانشگاه آزاد اسلامی مشهد تصریح كرد: از تعداد كل دانشجویان تحصیلات تكمیلی كه عدد آن ها به بیش از چهار هزار نفر می رسد، حدود دو هزار و 600 نفر در حوزه پژوهشی فعال هستند.
گفتنی است دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد در نمایشگاه امسال پژوهش و فناوری خراسان رضوی با پنج گروه از مجموعه دانشكده های پزشكی، علوم پایه، مهندسی، علوم انسانی و كشاورزی و در هشت غرفه آخرین دستاوردهای پژوهشی پزشكی، پیراپزشكی، معماری و هنر خود را ارایه خواهد داد./


علیرضا حاج‌خیاط امروز در گفت‌و گو با خبرنگار فارس در تبریز به تشریح اقدامات صورت گرفته در زمینه هفته پژوهش و فناوری در آذربایجان شرقی پرداخت.
وی تصریح كرد: كار گروه فناوری و پژوهش در آذربایجان شرقی پس از وقفه‌ای طولانی اینك زمینه‌های خوبی برای فعالیت برخوردار است و در همین راستا از ظرفیت‌های كمیته‌های پژوهشی این كارگروه استفاده می‌شود.
حاج‌خیاط افزود: حمایت از پژوهش باید به صورت متمركز باشد و در همین راستا وظایف مشخصی برای كمیته‌های پژوهشی در نظر گرفته شده و در حال حاضر 9 هسته پژوهشی در این كمیته‌ها فعال هستند.
حاج‌خیاط ادآور شد: ‌نیازسنجی پژوهش، تعیین اولویت نیازهای استان، بررسی راهكارها و تعامل و پیشنهاد برنامه‌های بلند مدت و میان مدت از وظایف این 9 هسته هستند.
مدیركل دفتر آموزش و پژوهش استانداری آذربایجان شرقی اظهار داشت: هسته پژوهشی حوزه اقتصادی، هسته پژوهشی حوزه صنایع و بازرگانی، هسته پژوهشی حوزه فرهنگ و هنر و هسته پژوهشی حوزه آب، كشاورزی و صنایع تبدیلی از جمله هسته‌های پژوهشی این كار گروه هستند.
وی به تنوع فعالیت‌های پژوهشی در كار گروه فناوری و پژوهش و فناوری اشاره كرد و گفت: هسته پژوهشی حوزه بهداشت و سلامت، هسته پژوهشی امور اجتماعی و خانواده، هسته پژوهشی حوزه عمران، امور زیربنایی و محیط زیست، هسته پژوهشی حوزه توسعه منابع انسانی و هسته پژوهشی حوزه پژوهش، صنعت و معدن نیز به فعالیت‌های پژوهشی پرداخته و وظایف دستگاه‌های مختلف در این كارگروه‌ها مشخص شده است.
مدیركل آموزش و پژوهش استانداری آذربایجان شرقی همچنین گفت: برنامه‌های هفته پژوهش و نوآوری به صورت منسجم و هماهنگ در آذربایجان شرقی برگزار می‌شود.
وی یادآور شد:‌ كل برنامه‌ها از چهارم تا دهم دی ماه برگزار می‌شود و طی آن از پژوهشگران برتر استان تجلیل می‌شود.
حاج‌خیاط گفت: ‌تاكنون 35 دستگاه پژوهشگران خود را معرفی كرده‌اند كه در صورت كسب امتیاز لازم سه تن از آنان به مركز معرفی می‌شوند.


پنج پیشكسوت پژوهشگر برتر خراسان رضوی معرفی شدند.
به گزارش روابط عمومی استانداری خراسان رضوی، در جلسه كمیسیون انتخاب پیشكسوت پژوهشگر برتر استان كه با حضور نمایندگان دانشگاه های علوم پزشكی، فردوسی، پیام نور و آزاد مشهد برگزار شد، پیشكسوتان پژوهشگر برتر انتخاب شدند.
بر این اساس دكتر مهدی بلالی مود در گروه پزشكی و پیراپزشكی، دكتر اسماعیل آیتی در گروه فنی و مهندسی، دكتر رضا اشرف زاده در گروه علوم انسانی و اجتماعی به عنوان پیشكسوتان پژوهشگر برتر انتخاب شدند.
همچنین دكتر امین علیزاده استاد دانشگاه فردوسی مشهد در گروه كشاورزی و دامپزشكی و ابوالقاسم بزرگ‌نیا در گروه علوم پایه، از دیگر پژوهشگران پیشكسوت منتخب بوده اند.
شایان ذكر است در این جلسه مقرر گردید نفرات برگزیده به عنوان پیشكسوت پژوهشگر صرفا برای یك بار در این رده و در سطح استان تعیین و معرفی شوند./


هم‌زمان با برپایی نمایشگاه دستاوردهای پژوهشی استان كه از 28 بهمن تا اول اسفند در نمایشگاه بین المللی مشهد برگزار می‌شود، واحدهای تحقیقاتی فعال در عرصه صنعت و معدن نیز به عرضه محصول می‌پردازند.
براساس این گزارش، هم‌اكنون 180 واحد تحقیق و توسعه و 78 مركز پژوهش صنعتی معدنی در زمینه‌های محصولات غذایی، صنایع چوبی، محصولات كاغذی، شیمیایی، كانی‌های فلزی و غیرفلزی، ماشین‌آلات‌ و غیره فعال هستند.


به گزارش خبرگزاری فارس از بوشهر، سیدمحمد هاشمی فرد در جمع خبرنگاران اظهار داشت: جشنواره انتخاب پژوهشگران برتر استان بوشهر دی ماه امسال برگزار می‌شود.
بوی افزود: جشنواره انتخاب پژوهشگران برتر استان بوشهر امسال در جریان هفته پژوهش برگزار و پژوهشگران برتر استان در بخش‌های مختلف معرفی می‌شوند.
مدیر كل دفتر آموزش و پژوهش استانداری بوشهر تصریح كرد: امسال پژوهشگران را در سه دسته مدیران، كاركنان و اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها تقسیم كرده و در هر حوزه پژوهشگران برتر را معرفی می‌كنیم.
وی گفت: پژوهشگران استان باید رزومه كاری خود را كه شامل آثار تالیفی، پژوهش‌ها، مقالات علمی، اختراعات، نو آوری‌ها، كتاب‌های چاپ شده، شركت در همایش‌ها، سخنرانی‌های علمی و... است را درقالب پرسشنامه‌هایی كه از سوی دفتر آموزش و پژوهش استانداری بوشهر در دسترس آن‌ها قرار می‌گیرد را به دبیرخانه جشنواره انتخاب پژوهشگران برتر استان بوشهر ارسال كنند.
مدیركل دفتر آموزش و پژوهش استانداری بوشهر با بیان اینكه 25 آذر آخرین مهلت تكمیل فرم پرسشنامه انتخاب پژوهشگران برتر استان است، خاطر نشان كرد: علاقمندان می‌توانند پرسشنامه‌ها را به وسلیه پست به دبیرخانه جشنواره واقع در خیابان شهید چمران دفتر آموزش و پژوهش استانداری بوشهر یا از طریق ایمیل به آدر س pajoohesh@dovpob.ir ارسال كنند.
این مقام مسئول بیان داشت: همچنین دسترسی به فرم انتخاب پژوهشگران برتر نیز از طریق سایت دفتر آموزش و پژوهش استانداری بوشهر به نشانی www.dovpob.ir میسر است.


رییس سازمان نظام مهندسی كشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی گسترش فعالیت های پژوهشی بخش خصوصی در سال های اخیر را محسوس عنوان كرد.
به گزارش روابط عمومی استانداری خراسان رضوی، محمد سمیعی اظهار داشت: با توجه به سیاست‌های كلی دولت در خصوصی سازی و به ویژه توجه قانون‌گزار در برنامه های توسعه به تشكیل موسسات دانش بنیان و توسعه آموزش و پژوهش خصوصی، استقبال این بخش از امور پژوهشی در سال های اخیر افزایش محسوسی یافته است.
وی به ثمر نشستن امور پژوهشی را هزینه بر عنوان كرد و گفت: بخش خصوصی در صورت اطمینان از بازگشت سرمایه و یا تحصیل برخی منابع دیگر وارد عرصه پژوهش خواهد شد، بنابراین دولت می‌بایست با سرمایه گذاری و پشتیبانی این روند را سرعت بخشد.
سمیعی در خصوص میزان اعتبارات پژوهشی كشور، تصریح كرد: اعتبارات تخصیص یافته به امور پژوهشی در مقایسه با دیگر بخش ها بسیار اندک بوده و می بایست ظرفیت های موجود مراكز تحقیقاتی کشور با تخصیص ردیف اعتباری مناسب، به طور کامل مورد استفاده قرار گیرد.
وی قوانین و سیاست های كلی نظام را بیانگر توجه مسوولان به امر پژوهش دانست و تاکید کرد: عملیاتی شدن کامل این قوانین نیز باید با دقت دنبال شود.
وی حركت استانداری خراسان رضوی طی سال های گذشته در معرفی پژوهشگران برتر خراسان رضوی را مطلوب و قابل تقدیر ارزیابی و استمرار آن ضروری دانست.
رییس سازمان نظام مهندسی كشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی با اشاره به اجرای منسجم برنامه‌های هفته پژوهش و فناوری استان، اظهار امیدواری كرد: در نمایشگاه امسال پژوهش و فناوری خراسان رضوی نیز شاهد حضور فعال تشكل ها، محققان و مراكز علمی تحقیقاتی و دستگاه های اجرایی استان باشیم./


برای نخستین بار در کشور دستگاه تقسیم گر خمیر نان با قابلیت افزایش کیفیت پخت نان توسط مخترع گنابادی اختراع شد.
به گزارش روابط عمومی پارک علم و فناوری خراسان، کاظم جفایی مخترع این دستگاه در این خصوص گفت: دستگاه مذکور با تزریق دقیق خمیر با سرعت بالا و با کیفیت بسیار بهتر از انواع مشابه خارجی، موجب پخت مناسب تر نان و کاهش ضایعات نان می شود.
وی با بیان اینکه خطای این دستگاه پنج دهم درصد است، خاطر نشان کرد: دقت دستگاه تقسیم گر خمیر نان داخلی نسبت به نمونه های خارجی بسیار بیشتر است.
این مخترع جوان در خصوص قابلیت ویژه این دستگاه برای تقسیم خمیر اظهار داشت: دستگاه مذکور قابلیت این را دارد که خمیر نان را با درصد آب بیشتر به منظور ارتقاء کیفیت پخت نان و ایجاد یکنواختی در خمیر تقسیم نماید.
جفایی با اشاره به کیفیت بالاتر این دستگاه در مقایسه با انواع خارجی افزود: مصرف انرژی این تقسیم گر خمیر نان یک سوم کم مصرف ترین نمونه مشابه خارجی است.
وی با بیان اینکه دستگاه قابلیت استفاده برای خمیر نان های سنتی و صنعتی را دارد، گفت: استفاده از این ماشین به دلیل عدم دخالت دست در روند انجام کار کاملا بهداشتی است.
جفایی تصریح کرد: ارزان ترین دستگاه مشابه خارجی 90 میلیون ریال است اما قیمت تمام شده این دستگاه با توجه به مصرف پایین برق، افزایش کیفیت نان و کاهش ضایعات نان ، معادل 60 میلیون ریال برآورد می شود.
این مخترع جوان بیان داشت: دستگاه ذکر شده تحت حمایت مرکز رشد اقماری گناباد وابسته به پارک علم و فناوری خراسان ساخته شده است و در حال حاضر مراحل اولیه را برای تجاری شدن طی می کند که تا کنون دو نمونه از آن در خراسان رضوی به فروش رفته است.


مدیرعامل شركت مخابرات خراسان رضوی از رونمایی سه پروژه نوآورانه مخابراتی این شركت در نمایشگاه پژوهش و فناوری امسال خراسان رضوی خبر داد.
به گزارش روابط عمومی استانداری خراسان رضوی، علی کارگزار اظهار داشت: در طی برگزاری نمایشگاه پژوهش و فناوری خراسان رضوی از سه طرح مخابراتی ACS، XDSL و تلفن ثابت اعتباری رونمایی شد.
وی در خصوص پروژه مخابراتی ACS یا سیستم ارتباطی پیشرفته، تصریح كرد: این طرح پژوهشی بر روی بستر دیتا و به وسیله یك دستگاه واسط قابلیت اجرایی داشته و دسترسی به امكانات چند رسانه ای اعم از رادیو، تلویزیون، وب، زیارت مجازی بارگاه رضوی، آرشیو های فیلم، موسیقی، سخنرانی و ... را فراهم می آورد.
کارگزار افزود: ورودی دستگاه واسط این سیستم خطوط پرسرعت دیتا بوده و خروجی آن از طریق تلویزیون قابل مشاهده است.
كارشناس دیتا شركت مخابرات خراسان رضوی حداقل پهنای باند لازم به منظور ارایه این سرویس را یك مگابیت بر ثانیه عنوان كرد.
وی اظهار داشت: در حال حاضر این طرح به صورت آزمایشی در حال اجرا است و پیش بینی می شود بیشترین كاربرد را در موسسات آموزشی داشته باشد.
مدیرعامل شركت مخابرات خراسان رضوی در خصوص طرح پژوهشی تلفن ثابت اعتباری، تصریح كرد: در صورت استفاده از تلفن ثابت اعتباری قبض تلفن صادر نشده و به منظور استفاده از آن می بایست همچون تلفن های همراه اعتباری كارت شارژ تهیه شود.


مدیر برنامه ریزی و توسعه نمایشگاه بین المللی مشهد گفت: نمایشگاه بین المللی مشهد با حضور در نمایشگاه پژوهش و فناوری خراسان رضوی توسعه همکاری با مراکز پژوهشی را در دستور کار خود قرار داده است.

شهریار آل شیخ در گفت و گو با پایگاه اطلاع رسانی و خبری نمایشگاه های ایران با اشاره به جزئیات حضور نمایشگاه بین المللی مشهد در چهارمین نمایشگاه پژوهش و فناوری اظهار داشت: نمایشگاه بین المللی مشهد با حضور در این نمایشگاه دستاورد های پژهشی خود در حوزه صنعت نمایشگاهی را به معرض نمایش خواهد گذاشت.

وی همکاری با دانشگاه ها و هدایت پایان نامه های دانشگاهی به سمت پژوهش های علمی در حوزه صنعت نمایشگاهی را از جمله اهداف حضور نمایشگاه بین المللی مشهد در نمایشگاه پژوهش و فناوری خواند و افزود: معرفی دستاورد ها و مشارکت با بنگاه های پژوهشی دو هدف اصلی نمایشگاه بین المللی مشهد در این نمایشگاه است.

مدیر برنامه ریزی و توسعه نمایشگاه بین المللی مشهد با اشاره به دستاورد های پژهشی نمایشگاه بین المللی مشهد گفت: حجم زیادی از پژوهش های تولید شده در این مجموعه در حوزه اطلاعات و استاندارد های نمایشگاهی است که بسیاری از این اطلاعات برای نخستین بار در کشور تولید شده و به نمایش گذاشته می شود.

وی از ارائه سه کتاب، مجموعه مقالات شامل 120 مقاله در حوزه صنعت نمایشگاهی و پژوهش هایی در مورد معماری و فناوری اطلاعات توسط نمایشگاه بین المللی مشهد در چهارمین نمایشگاه پژوهش و فناوری خراسان رضوی خبر داد و تصریح کرد: بخشی از پژوهش های انجام شده به سفارش سازمان توسعه تجارت در حوزه های ارزیابی و دوره های آموزشی و تخصصی و امور بین المللی نیز در این نمایشگاه عرضه می شود.

آل شیخ از مهترین اهداف نمایشگاه بین المللی مشهد در چهارمین نمایشگاه پژوهش و فناوری را مشارکت با مجموعه های پژوهشی عنوان کرد و افزود: نمایشگاه بین المللی مشهد آمادگی دارد پروژه های پژوهشی را با مجموعه های توانمند به اشتراک بگذارد.

مدیر برنامه ریزی و توسعه نمایشگاه بین المللی مشهد اظهار داشت: نمایشگاه پژوهش و فناوری فرصتی مناسب برای آشنایی بیشتر با کارکرد های تخصصی و علمی مطرح شده برای دانش پژوهان ، نخبگان و دانشگاهیان در حوزه نمایشگاهی است .


علم پژوهش در جامعه به ویژه در آموزش و پرورش علاوه بر اصول، روش و ابزارهای پژوهش، دارای الزاماتی است که بدون آن امکان انجام تحقیقات و شناخت دقیق مسائل وجود نخواهد داشت. یکی از این الزامات زمینه سازی بستر ساختار فرهنگی در هر جامعه و نهاد می باشد به نحوی که اشاعه فرهنگ علمی و پژوهشی در نهاد آموزش و پرورش منجر به بهبود در سرعت بخشی به پژوهش های آموزش و پرورش گردد. پژوهش در این گزارش به عنوان یک پدیده اجتماعی در نظر گرفته می شود که وضعیت جامعه و رویکرد و نگرش افراد می تواند موجب شکوفایی و توسعه پژوهش گردد. بنابراین باید به عوامل فرهنگی موثر بر پژوهش توجه نمود و آن را جدی گرفت.
عوامل فرهنگی موثر عبارتند از:

▪ صداقت و شفاف گویی در اعلام نتایج پژوهش ها: رازداری در کار پژوهشی اشتباه است. صاحبان فکر و اندیشه باید در بستری آزاد نتایج پژوهش های خود را بدون هیچ گونه ترسی ارائه کنند و بدون توجه به سلایق و سیاست های مسئولان به طور شفاف نتایج پژوهشی خویش را برای اصلاح امور تعلیم و تربیت به جامعه علمی آموزش و پرورش ارائه نمایند.

▪ اعتماد و اطمینان افراد به یکدیگر: در جامعه و به ویژه جامعه فرهنگی، اعتماد و اطمینان دو طرف موجب می شود که پژوهشگران به راحتی اطلاعات لازم را کسب کرده و آن را در فضای علمی رد و بدل کنند.

▪ فاصله از قدرت و افراد: این بدان معنی است که پژوهشگر باید برای جلوگیری از دخالت ارزش ها و پیش داوری ها در نتایج علمی از مراکزی که سیاست های اصلی را تعیین می کنند دوری نماید تا نتایج آن گونه که باید و شاید علمی باشد و تحت تأثیر نظرات و سیاست های مسئولان تغییر نکند.

▪ دوری از تقلید گرایی: در پژوهش های علمی علاوه برادبیات علمی باید مسائل بومی را نیز توجه کرد و نباید در تحقیقات علمی پژوهشگر تقلیدگر محض باشد و تمامی یافته ها و راه های رفته کشورهای توسعه یافته را بدون هیچ تغییری بپذیرد.

▪ دوری از تعصب: دوری از تعصب و عقاید قالبی در پژوهش های آموزش و پرورش بسیار مهم است. باید پذیرفت که نتایج علمی ابطال پذیرند و در شرایط دیگر و در زمان و مکان دیگر شاید نتایج تغییر یابند باید به دستاوردهای خود همیشه با چشم متغیر نگاه کرد که شاید قابل تغییر باشد.

▪ دوری از تقدیر گرایی: برای توسعه تحقیقات از تقدیرگرایی دوری کرد زیرا که تفکر <هر چه پیش می آید درست است و خوب است> موجب دوری از تحقیق و جستجو می شود.

▪ دوری از پول محوری: آن چه مسلم است در تحقیقات برآورد هزینه بسیار مهم و جدی است ولی نباید هدف از انجام پژوهش صرفاً به دست آورد درآمد باشد مخصوصاً در آموزش و پرورش این مورد از جایگاه بالایی برخوردار است. 

▪ اهمیت دادن به تحقیق و پژوهشگر: باید در نهاد آموزش و پرورش پژوهشگر جایگاه بسیار رفیعی داشته باشد که هیچ کس به راحتی به او امر و نهی نکند و احترام او را حفظ نماید.

▪ شایسته سالاری و تخصص گرایی در پژوهش: پژوهشگر باید یک فرد متخصص بوده و در زمینه کار مشخص شده تجربه کاری داشته باشد و یک پژوهشگر به تمام معنی باشد به طور مسلم هر فرد دانشگاه رفته ای قادر به انجام تحقیقات نخواهد بود. 

▪ نتایج تحقیقات محور برنامه ریزی باشد: نتایج تحقیقات باید پایه و اساس برنامه ریزی ها باشد و به طور جدی مورد توجه قرار گیرد. پژوهش کردن نه یک فعالیت تجملی، بلکه یک ضرورت برای برنامه ریزی قلمداد شود. آن چه مسلم است می توان عوامل بسیاری را برای بسترسازی فرهنگ توسعه پژوهش در آموزش و پرورش عنوان کرد ولی با توجه به شرایط و وضعیت موجود در جامعه و نهاد آموزش و پرورش به نظر می رسد موارد ذکر شده از مهم ترین موارد هستند.

▪ دلایل نبود کاربست یافته های پژوهشی در آموزش و پرورش: بدون تردید، مهم ترین عامل پیشرفت و توفیق فزاینده بشر در آغاز هزاره سوم اهمیت دادن به فرآیند تحقیق و استفاده بهینه از یافته ها در عرصه های مختلف دانش و تکنولوژی است. با این همه در بسیاری از کشورها از جمله ایران، نگرانیهای قابل توجهی در زمینه نبود ارتباط مناسب میان تحقیقات و تصمیمات در حوزه های مختلف به ویژه در تعلیم و تربیت و برنامه ریزی درسی وجود دارد. از یک سو محققان از نبود توجه به نتایج پژوهش ها در فرآیند تصمیم سازی شکایت دارند و از سوی دیگر تصمیم گیرندگان و برنامه ریزان به نارسا بودن و یا در دسترس نبودن پژوهش ها در هنگام تصمیم گیری تاکید دارند. در عین حال، امروزه در سراسر جهان این امر نیز به عنوان یک واقعیت پذیرفته شده است که از دانش و یافته های ارزشمندی که توسط مجامع پژوهشی تولید می شود، می توان استفاده بیشتری به عمل آورد. شواهد بسیار زیادی وجود دارد که نشان می دهد میان اطلاعات حاصل از پژوهش ها و تصمیم گیری برای تدوین، اجرا و ارزشیابی شکاف و فاصله زیادی وجود دارد. به دلیل محدودیت منابع و اعتبارت پژوهشی از یک سو و بی توجهی تصمیم سازان به یافته های پژوهشی از سوی دیگر و هم چنین نبود اعتماد کافی به صداقت یا صحت گفتار، تخصص و صلاحیت علمی محقق از موانع مهم به شمار می روند. علاوه بر مطالبی که ذکر شد، موانع دیگری در کاربست پژوهش ها وجود دارد که می توان به موارد زیر اشاره کرد. 
- موانع مرتبط با جهت یابی پژوهش ها.
- نوپا بودن فرآیند پژوهش و برنامه ریزی در مراکز اجرایی.
- موانع تعامل محققان و تصمیم گیرندگان.
- موانع مرتبط با کیفیت پژوهش ها.
- عرضه نشدن مناسب نتایج پژوهشی به مسئولان و برنامه ریزان کشور.
- بی توجهی به نیازها و اولویت های اساسی در امر پژوهش.
- نبود ارتباط میان موضوعات و عناوین پژوهشی و نیازهای واقعی مراکز اجرایی.
- استفاده از رویکرد موضوعی برای بیان و تعریف مساله از سوی پژوهشگران دانشگاهی به جای رویکرد مساله شناسی یا آسیب شناسی.
- ارائه نتایج و توصیه های پژوهشی به صورت کلی، مبهم و نامناسب و غیرمرتبط با محتوای پژوهشی.
- میزان و حدود اختیارات تصمیم گیرندگان و مجریان در کاربست نتایج پژوهش ها.
- محدودیت مالی و دسترسی نداشتن به نیروی انسانی متخصص.
نبود ارتباط میان موضوعات و عناوین پژوهشی و نیازهای واقعی سبب می شود که محافل پژوهشی و برنامه ریزی، هر یک جدا و منفک از دیگری فعالیت خود را دنبال کنند، از این رو بخش مهمی از منابع و اعتبارات پژوهشی صرف موضوعاتی می شود که از حساسیت و اهمیت لازم برخوردار نیست و یافته های حاصل نمی تواند در چارچوب زمانی مورد نظر، به کار گرفته شود. این در حالی است که نخستین گام در فرآیند پژوهش، شناسایی موضوعات اساسی و قابل استفاده در فعالیت های پژوهشی است. شاید یکی از مهم ترین مسائل در این راستا، فقدان نظام موثر برای نیازسنجی پژوهشی در زمینه های مختلف باشد. زیرا موضوعات پژوهشی عمدتاً به صورت ذهنی، سلیقه ای و با استفاده از کمیته های تخصصی(با عضویت افراد محدود) بررسی و به عنوان اولویت پژوهشی اعلام می شود. نخستین گام، سازماندهی ساختار مناسب برای نیازسنجی پژوهشی است. مساله دیگر در این راستا، پس از شناسایی اولویتها تعریف و تبیین مساله تحقیق است که باید از رویکرد موضوعی که پژوهشگران دانشگاهی به آن می پردازند به رویکرد مساله شناسی یا آسیب شناسی روی آورد. در گام بعدی باید از طریق شورای مدیران مراکز آموزشی در مناطق آموزش و پرورش کمیته هایی تشکیل شود تا عناوین پژوهشی از طریق مراکز آموزشی به کمیته ها ارجاع و پس از تایید و اولویت بندی به مراکز پژوهشی فرستاده شود. در گام آخر باید با برگزاری دوره های ضمن خدمت در قالب کارگاه های تحقیق و پژوهش برای مدیران و آموزگاران مراکز آموزشی، آن ها را با اهمیت و ضرورت مقوله تحقیق و پژوهش در امر تعلیم و تربیت و برنامه ریز آموزشی آشنا کرد و از توانایی آن ها در انجام کارهای پژوهشی استفاده نمود.
 
راهکارهای توسعه فعالیت های پژوهشی و استفاده مطلوب از یافته های پژوهشی:
- سفارش تحقیقات از طریق مراکز آموزشی به مراکز پژوهشی برای فعال کردن و تجربه دار شدن مراکز تحقیقاتی.
- گسترش مراکز پژوهشی و تحقیقاتی و افزایش اعتبارات پژوهشی.
- افزایش تعرفه های تحقیقاتی.
- تجدید نظر در برنامه ها و محتوای آموزشی مراکز تربیت معلم برای هدایت دانشجویان به امور پژوهشی.
- دایر کردن کارگاه های آموزشی در زمینه پژوهش برای مسئولان مراکز آموزشی و معلمان.
- ایجاد زمینه لازم برای خروج از بروکراسی اداری اجرای پروژه های تحقیقاتی.
- در نظر گرفتن پاداش مناسب برای طرح هایی که بازدهی واضح و مشخص در زمینه آموزشی و تربیتی داشته باشد.
- مشخص کردن دستگاه های مسئول برنامه ریزی، اجرا و نظارت در امور تحقیقاتی برای ارتقاء دائمی کیفی و کمی تحقیقات.
- شناسایی موضوعات اساسی و قابل استفاده در فعالیت های برنامه ریزی درسی و آموزشی.
- سازماندهی ساختار مناسب برای نیازسنجی پژوهشی.
- استفاده از رسانه های مختلف برای انتشار و توزیع یافته های تحقیقات به منظور بهره برداری از نتایج پژوهش ها.
-تشکیل همایش ها و جلسات مشترک برای گزارش پژوهشی به تصمیم گیرندگان و مجریان.

نویسنده: محمدسهرابی
منبع: روزنامه اطلاعات 


معاون پژوهشی و فناوری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری روز سه شنبه خواستار ارتقاء بهره وری در بخش پژوهش و فناوری شد.
به گزارش ایرنا، دكتر "محمد مهدی نژاد نوری" در اولین همایش مدیریت پژوهش و فناوری كه در سالن اجلاس سران برگزار شده بود گفت: ما از بعد از انقلاب اسلامی در مسیر پژوهش و فناوری گام برداشته ایم و امروز در بحث پژوهش و فناوری به مقطعی رسیده ایم كه لازم است یك بازنگری اساسی در روندهای خود داشته باشیم.مهدی نژاد نوری افزود: امروز یكی از بزرگترین دغدغه های ما كه اقتضای شرایط سنی و رشد ما در كشور محسوب می شود بحث ارتقاء بهره وری پژوهش و فناوری است.وی خاطر نشان كرد: برای صورت پذیرفتن این ارتقاء اقداماتی لازم است كه مهمترین آنها حرفه ای كردن پژوهش و فناوری در سطح كشور است.معاون پژوهشی و فناوری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری با تاكید بر اینكه اكنون باید از حالت غیر حرفه ای (آماتور) خارج شده و پژوهش و فناوری را در كشورمان حرفه ای كردافزود: همایش ملی مدیریت پژوهش و فناوری فرایندی است كه باعث بهره وری فعالیت های پژوهشی و فناوری می شود.
مهدی نژاد نوری همایش مدیریت پژوهش و فناوری را جزو ذاتی هفته پژوهش خواند و گفت برگزاری این همایش در هفته پژوهش باعث شناسایی دغدغه های اصلی پژوهش و فناوری و شناسایی صحیح مخاطبان می شود.معاون پژوهشی و فناوری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در پایان ابراز امیدواری كرد كه با مبنا قرار دادن ارتقاء بهره وری پژوهش و فناوری در كشور، بتوان سامانه مدیریتی را در همه ابعاد و اجزاء حاكم كرد و دانش مرتبط با آن را به گونه ای تولید كرد كه برگرفته از ارزش های بنیادینی باشد .


استاندار خراسان رضوی گفت: حضور پر رنگ جوانان در عرصه های مختلف به ویژه در زمینه های علمی و پژوهشی در هفته پژوهش در استان غرور افرین و نشالنه توانمندی این قشر است.
به گزارش روابط عمومی استانداری خراسان رضوی، محمود صلاحی در حاشیه جلسه شورای فرهنگ عمومی استان در جمع خبرنگاران اظهار داشت: جوانان استان در جشنواره ها و مسابقات مختلف علمی و پژوهشی حضور بسیار خوبی داشته اند كه نشان دهنده ضرورت حمایت بیشتر از آنان در این زمینه ها می باشد.
وی افزود: جوانان بیش از 70 درصد جمعیت كشور ما را تشكیل می دهند و به همین دلیل كشور ما جزو جوانترین كشورهای دنیا محسوب می شود كه باید از ظرفیت و پتانسیل های موجود در جوانان در راستای توسعه و آبادانی كشور استفاده كنیم.
استاندار خراسان رضوی گفت: در خراسان رضوی یك میلیون و 140 هزار دانش آموز و 230 هزار دانشجو مشغول به تحصیل هستند كه عموم آنها در كارهای فرهنگی پیش قدم‌اند و در برخی مواقع از مسوولان نیز جلوتر حركت می‌كنند.
صلاحی تصریح كرد: یكی از ماموریت های مهم و اصلی شورای فرهنگ عمومی استان رسیدگی به امور جوانان و شناسایی نقاط ضعف و قوت این قشر تاثیرگذار در جامعه است.
وی خاطرنشان كرد: نهادینه كردن فرهنگ عفاف و حجاب در جامعه و ارتقای شاخصه های فرهنگی نیز از جمله مواردی است كه باید با جدیت بیشتری نسبت به آن توجه و برنامه ریزی می شود./


  • تعداد صفحات :2
  • 1  
  • 2  

نظرسنجی

  • نظر شما درباره زمان برگزاری نمایشگاه هفته پژوهش و فناوری امسال چیست؟

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :