تبلیغات
هفته پژوهش - مطالب مهر 1389

مدیر مراکز رشد فناوری پارک علم و فناوری خراسان گفت: برنامه آموزشی مدیران موسسات فناور مستقر در مراکز رشد فناوری پارک علم و فناوری خراسان در قرار داد تسهیلات آنها گنجانده و به امضاء طرفین خواهد رسید.

به گزارش روابط عمومی پارک علم و فناوری خراسان، مهندس هاشم مهذب با اعلام این خبر اظهار داشت: این امر با در نظر گرفتن اهمیت ارائه آموزش های مدون و برنامه ریزی شده به مدیران موسسات فناور از تاریخ 27 مهر ماه 89  اجرایی شده است.

وی ادامه داد: به منظور کاهش هزینه ها آموزش های ذکر شده با تخفیف ویژه به موسسات فناور نوپا ارائه می گردد.

مهذب بیان داشت: هر کارگاه آموزشی در دو مقطع رشد مقدماتی و رشد اصلی در طول سال چهار مرتبه برگزار خواهد شد تا برای موسسات پذیرفته شده در فصول چهارگانه امکان شرکت در این کارگاه ها وجود داشته باشد.


1)      اجرای برنامه‌ی نواخته شدن زنگ پژوهش باحضور مسوولان درمدرسه انتخابی و همچنین سایر مدارس شهر تهران
2)      تهیه‌ی پوستر و بنرهای تبلیغاتی هفته‌ی پژوهش
3)      فراخوان مقاله و تجلیل از صاحبان مقالات برتر
4)      ارزیابی از گرایش‌های منتخب اقدام پژوهی مناطق آموزش و پرورش شهرتهران و تعیین گزارش‌های برتر استانی
5)      ارزیابی از كلیه‌ی طرح‌ها و پایان‌نامه‌های مورد حمایت سازمان در سال تحصیلی 88 – 87
6)      ارزیابی از عملكرد كمیته‌های پژوهشی و دبیرخانه‌ی معلم پژوهنده مناطق و معرفی برترین‌ها
7)      شناسایی و معرفی پژوهشگران برتر سازمان آموزش و پرورش شهر تهران بر اساس دستورالعمل پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش و معرفی آنها به پژوهشگاه
8)      برگزاری جشواره معرفی و تجلیل و تقدیر از معلمان پژوهنده – پژوهشگران برتر سازمان آموزش وپرورش شهرتهران و ارائه آخرین یافته‌ها و دستاوردهای علمی برنامه معلم پژوهنده
9)      برگزاری نمایشگاهی از آخرین‌طرح‌ها و پایان‌نامه ها و تالیفات همكاران فرهنگی شهر تهران
10)   برگزاری نمایشگاه كتاب در طول هفته‌ی پژوهش بالاخص از معلمان مولف منطقه و استان
11)   برگزاری نشست‌ها و جلسات پرسش و پاسخ با حضور استاتید و پژوهشگران
12)   بازدید از نمایشگاهها و مراكز و موسسات پژوهشی و علمی
13)   گردهمایی اعضای كمیته‌های پژوهشی مناطق و ارائه عملكرد و معرفی كمیته‌های پژوهشی برتر
14)   برگزاری جلسات ارائه‌ی یافته‌های پژوهشی باحضور مجریان طرح‌ها و پایان‌نامه‌های برتر
15)   ارائه‌ی یافته‌های پژوهشی و علمی به صورت CD دیده شود و چاپ و انتشار خلاصه
16)   چاپ و انتشار خلاصه‌ی گزارش‌ها و پژوهش‌های برتر
17)   تهیه‌ی ویژه‌نامه هفته‌ی پژوهش با ارائه مقالات و مصاحبه با مسوولین و پژوهشگران
18)   ارائه‌ی اطلاعات و محتوای علمی پژوهشی از طریق سایت ( پورتال تحقیقات )
19)   تهیه‌ی كتب و فیلم‌های مرتبط با امر پژوهش
20)   ارائه‌ی گزارشی از اجرای آزمون تیمز و پرلز در شهر تهران
21)   ارائه‌ی اولویت‌های پژوهشی سازمان و مناطق شهر تهران
22)   دعوت ازرسانه‌های خبری جهت تهیه گزارش هفته پژوهش با هماهنگی واحد روابط عمومی منطقه و سازمان


ماموریت‌ها و اهداف

« مدیریت کلان امر پژوهش و تولید دانش اسلامی در سطح کشور»

سیاست‌ها

  1. حمایت از توسعه تحقیقات كاربردی؛

  2. ارتقای بهره‌وری و بازدهی بخش‌های علمی- پژوهشی؛

  3. حمایت از گسترش فضای آزاداندیشی، نظریه‌پردازی، نقد و مناظره و اهتمام به پاسخ‌گویی به مسایل و شبهات؛

  4. به كارگیری ابزارهای حمایتی و تشویقی در امر سامان‌دهی و افزایش كارآمدی پژوهش‌گران، واحدهای پژوهشی و محصولات علمی؛

  5. اهتمام به بهره‌گیری حداكثری از ظرفیت ماده واحده شورای عالی انقلاب فرهنگی در امر سامان‌دهی واحدها، نشریات انجمن‌ها و قطب‌های علمی حوزه؛

  6. اهتمام به فعالیت‌رسانی ظرفیت‌های بالقوه پژوهشی حوزه علمیه؛

  7. اهتمام به گسترش فرهنگ پژوهش، آموزش پژوهش و فعالیت‌های پژوهشی در مدارس و مناطق از طریق تأسیس و توسعه معاونت‌های پژوهشی؛

  8. تقویت و رشد ارتباطات و همكاری‌های علمی- پژوهشی درون و برون‌حوزوی و برقراری همكاری مؤثر با مراكز علمی- پژوهشی جهان اسلام؛

  9. گسترش اطلاع‌رسانی علمی- پژوهشی حوزه بر اساس اولویت‌ها و ضرورت‌ها؛

  10. حمایت از ایجاد و توسعه واحدهای پژوهشی، انجمن‌ها، نشریات و قطب‌های علمی و كرسی‌های نظریه‌پردازی؛

  11. توسعه ارتباط با دستگاه‌های اجرایی كشور در راستای اجرای وظایف معاونت؛

  12. گسترش فرهنگ بهره‌گیری پژوهش‌گران از فن‌آوری‌های نوین؛

شرح وظایف

  1. طراحی و استقرار نظام جامع پژوهشی حوزه و به‌سازی مستمر آن؛

  2. سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و هماهنگ‌سازی مؤلفه‌های نظام پژوهشی حوزه و نظارت بر حسن اجرای آن؛

  3. انجام مطالعات به منظور مدیریت تولید و توسعه دانش اسلامی؛

  4. تشكیل شورای پژوهش؛

  5. تعیین استانداردها و تدوین و اصلاح قوانین و مقررات مرتبط؛

  6. نیازسنجی پژوهشی حوزه‌های علمیه؛

  7. برنامه‌ریزی به منظور ایجاد هماهنگی در امور پژوهش‌های دینی كشور؛

  8. برنامه‌ریزی فعالیت‌های پژوهشی مدارس و مراكز براساس مصوبات شورای عالی؛

  9. نقد، بررسی، اصلاح، به‌سازی، تألیف و تدوین متون درسی حوزه‌های علمیه در چارچوب برنامه‌ریزی متون درسی و کمک درسی و سفارش معاونت آموزش؛

  10. برنامه‌ریزی و ساماندهی امور مرتبط به انتشارات حوزه علمیه از طریق تأسیس مرکز انتشارات حوزه علمیه؛

  11. ترویج و گسترش فرهنگ پژوهش و تولید دانش در حوزه‌های علمیه؛

  12. پشتیبانی، ارائه خدمات علمی و اطلاع‌رسانی در امر پژوهش؛

  13. تجلیل از واحدهای پژوهشی، پژوهشگران و مدیران پژوهشی حوزوی و معرفی آثار پژوهشی برتر حوزه‌های علمیه؛

  14. برنامه‌ریزی جهت ایجاد فرصت‌های مطالعاتی برای طلاب، اساتید و ... .؛

  15. ایجاد هماهنگی بین معاونت‌های پژوهش مراکز و مناطق؛

  16. ایجاد ارتباط و تعامل با دستگاه‌های علمی- پژوهشی در سطح ملی و فراملی؛

  17. همکاری با معاونت آموزش در تعیین استانداردها، شاخص‌ها و موضوع‌شناسی پایان‌نامه‌های تحصیلی؛

  18. ساماندهی تولیدات و محصولات علمی و فرهنگی حوزوی؛

  19. هماهنگ‌سازی مراکز پژوهشی حوزوی؛

  20. ساماندهی امور پژوهشگران حوزه علمیه؛

  21. مدیریت جذب و ساماندهی اعضاء هیأت علمی پژوهشی مدارس و مراکز؛

  22. برنامه‌ریزی در جهت تأسیس، توسعه و تقویت انجمن‌ها و قطب‌های علمی حوزوی؛

  23. طراحی و استقرار نظام نظارت بر فعالیت‌های پژوهشی مدارس و مراکز حوزوی؛

  24. تخصیص اعتبارات پژوهشی میان مناطق و مراکز؛

  25. تهیه و تنظیم برنامه و بودجه سالانه و پیشنهاد به مدیر حوزه علمیه؛

  26. تهیه و تنظیم گزارش عملکرد به صورت دوره‌ای و موردی و ارائه به مدیر حوزه علمیه؛

  27. انجام سایر وظایف محوله از سوی مدیر حوزه علمیه؛


فن بازار منطقه ای خراسان در نمایشگاه پژوهش و فناوری خراسان رضوی رونمایی شد.
به گزارش روابط عمومی استانداری خراسان رضوی، مهدی نعمتی خیرآبادی، مسوول غرفه فن بازار نمایشگاه پژوهش و فناوری خراسان رضوی اظهار داشت: راهبری فن بازار منطقه ای خراسان توسط اداره بازاریابی و ارتباطات پارك علم و فناوری خراسان صورت می گیرد.
وی فن بازار را به معنای بازار فناوری محلی برای مبادلات فناوری های نو عنوان كرد و افزود: فن بازار منطقه ای خراسان به عنوان نماینده انحصاری فن بازار ملی، فضای مناسبی برای انتقال فناوری ها، تجاری سازی آن ها و تبدیل دستاوردهای پژوهشی به ثروت را فراهم كرده است.
نعمتی فضای كاری این مركز را در دو بخش دیجیتالی و حقیقی بیان داشت و تصریح كرد: در فضای دیجیتالی سایت ایجاد شده 5 بانك اطلاعاتی تقاضای فن آوری، عرضه پیشنهادات فناوری، محصولات فن آورانه، متخصصان و خدمات فناوران در حال فعالیت هستند.
وی مرحله بعد از ثبت عرضه و تقاضای فن آوری در فضای دیجیتالی را برگزاری نشست میان دو حوزه عرضه‌ و تقاضای فن آوری در فضای حقیقی فن بازار عنوان کرد.
نعمتی اظهار داشت: فن بازار در این نشست، مشاوره در زمینه های حقوقی و مالكیت فكری، ارزش گذاری، امكان سنجش طرح ها، خدمات تامین مالی و سرمایه گذاری، انتقال فناوری و تشریح تجربه های موفق در زمینه تجاری‌سازی فناوری را برعهده دارد.
مسوول غرفه فن بازار نمایشگاه پژوهش و فناوری خراسان رضوی در بیان دیگر اهداف این نشست ها، به آشنایی و ایجاد ارتباط بین فن آوران، نوآوران، صنعت گران و مراكز سرمایه گذاری اشاره كرد.

 


مسوول كمیسیون انتخاب طلاب پژوهشگر برتر استان خراسان رضوی بر لزوم توجه به پژوهشگران حوزوی در انتخاب محققان برگزیده استان تاکید کرد.
به گزارش ستاد اطلاع رسانی هفته پژوهش و فناوری خراسان رضوی، حجت الاسلام و المسلمین حمید علوی در جلسه كمیته انتخاب طلاب پژوهشگر برتر هفته پژوهش اظهار داشت: در انتخاب پژوهشگران برتر استان امسال به پژوهش های طلاب جوان‌ نیز توجه می شود تا با انگیزه بیشتر، در این بخش وارد شوند.
مدیر پژوهشی مرکز مدیریت حوزه علمیه خراسان بیان داشت: باید از فرصت هفته پژوهش برای معرفی حوزه علمیه به عنوان یك نهاد علمی مطرح استفاده کرد لذا بایستی تقدیر از اساتید حوزه را در هفته پژوهش یک ضرورت بدانیم.
وی خاطرنشان كرد: وقتی یک طلبه به عنوان پژوهشگر انتخاب می شود، باید مستندات علمی او برای حوزه علمیه موثر بوده و توان تبدیل به مقاله، كتاب و یا ثبت به عنوان نوآوری را داشته باشد.
علوی پرورش طلاب برتر را دفاع از افتخارات حوزه علمیه خراسان دانست و افزود: ما باید تلاش کنیم در نمایشگاه پژوهش و آزمون انتخاب طلاب پژوهشگر برتر عملکردی قوی داشته باشیم و از این طریق اعتبار حوزه را در عرصه علمی و همچنین عمومی استان افزایش دهیم.
وی در خصوص معیار انتخاب طلبه برتر، عنوان كرد: در انتخاب طلبه برتر باید پژوهش حوزوی آن ها مدنظر قرار گیرد تا روحیه پژوهشی، پیش از پیش در میان طلاب افزایش یابد.
مسوول كمیسیون انتخاب طلاب برتر كمیته علمی ستاد برگزاری هفته پژوهش و فناوری خراسان رضوی افزود: در تجلیل و انتخاب طلاب برتر، بیشتر جنبه معنوی آن دارای اهمیت است./

منبع : اکسیر پارک علم و فناوری خراسان به نقل از روابط عمومی استانداری


استاندار خراسان رضوی از پروژه پست انتقال برق سیار در نمایشگاه گرامیداشت هفته پژوهش و فناوری در نمایشگاه بین المللی مشهد بازدید كرد.
به گزارش روابط عمومی استانداری خراسان رضوی محمود صلاحی در حاشیه این مراسم اظهار داشت: ساخت این پست انتقال برق به دست متخصصان داخلی نقطه عطفی در پروژه های انتقال پست های برق در كشور می‌باشد.
وی افزود: این طرح كه برای نخستین بار در كشور تولید شده است دارای مزیت های فراوانی می باشد كه می‌توان به كاهش قیمت آن تا یك هفتم قیمت محصول مشابه خارجی اشاره كرد.
استاندار خراسان رضوی گفت: كمی حجم و قابلیت جابجایی از دیگر مزیت های این پست انتقال برق كاملا ایرانی می باشد.
لازم به ذكر است پست سیار انتقال برق قابلیت انتقال برق از 20 تا 230 كیلوولت را دارا می باشد.
گفتنی است همچنین استاندار خراسان رضوی بورس خرید و فروش برق را به صورت نمادین افتتاح و راه اندازی كرد./


مشاور عالی معاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی رئیس جمهور پژوهش ،خلاقیت و ابتكار را یكی از اساسی ترین نیازها جهت نیل به پیشرفت ،توسعه ،رفاه عمومی و استقلال واقعی جامعه دانست.
به گزارش دبیرخانه كنفرانس ملی مدیران آموزش و پژوهش ،سیداحمد طباطبایی با بیان این كه فعالیت های پژوهشی و مطالعاتی نقش ویژه ای در توسعه همه جانبه كشور دارند اظهار داشت : تاكید بر پژوهش و تشویق پژوهشگران و دانشمندان به فعالیت های پژوهشی موردنیاز كشور یكی از آسان ترین راه های رسیدن به خودكفایی است .
وی خاطرنشان كرد : نقش پژوهش در توسعه همه جانبه پایدار چنان برجسته و انكارناپذیر است كه می توان آن را بدون تردید نیروی محرك توسعه در همه حوزه ها اعم از فرهنگ ،اقتصاد ،سیاست و جامعه دانست .
مدیركل دفتر آموزش و پژوهش و نظارت راهبردی ریاست جمهوری با اشاره به این كه امروزه دستیابی كشورهای جهان به پیشرفت و توسعه ارتباط مستقیمی با تحقیقات علمی دارد گفت : در این زمینه همراهی حجم وسیع پژوهش با توسعه یافتگی كشورهای پیشرفته گویای این واقعیت است .
طباطبایی ادامه داد : بدون شك اندیشه های ژرف در قالب پژوهش ها پدیدار می شوند و توان هر كشور به میزان پژوهش ان كشور بستگی دارد .
دبیر كمیته مدیران كنفرانس ملی مدیران آموزش و پژوهش ایران با بیان این كه در عرصه سازمان ها در روش شناسی علمی هیچ چیزی بدون پژوهش و مطالعه نمی تواند سازمان ها را به سوی پیشرفت و توسعه سوق دهد افزود : باید با كاربردی كردن پژوهش در سازمان ها و در بین كاركنان زمینه های گسترش آشنایی با مهارت های نوین آموزشی و پژوهشی در كشر را فراهم كرد .
وی یادآورشد : بین آموزش و پژوهش ارتباط سازمان یافته و ارگانیكی وجود دارد باید خروجی پژوهش های صورت گرفته آموزش داده شود تا بتوان از آن ها به صورت كاربردی در جامعه استفاده كرد .
سیداحمد طباطبایی تاكید كرد : هرچه پژوهش ها مبتنی بر نیازهای روز باشد تاثیرگذاری آن در جامعه بیشتر خواهد بود


دبیر شورای مركزی كانون مخترعان ایران از حضور فعال این کانون در نمایشگاه امسال پژوهش و فناوری خراسان رضوی خبر داد.
به گزارش روابط عمومی استانداری خراسان رضوی، سحر سپهر اظهار داشت: فعالیت كانون مخترعان ایران امسال در دو بخش برگزاری مسابقات و ارایه جدیدترین اختراعات كانون در نمایشگاه پژوهش و فناوری خراسان رضوی بوده است.
وی در توضیح اختراعات ارایه شده در نمایشگاه پژوهش و فناوری خراسان رضوی، عنوان كرد: امسال 30 اختراع در غرفه كانون مخترعان ایران در نمایشگاه به نمایش درآمد كه بازدیدكنندگان زیادی را به خود جلب كرد.
دبیر شورای مركزی كانون مخترعان ایران با اشاره به برگزاری22 مسابقه در غرفه كانون مخترعان ایران در نمایشگاه پژوهش وفناوری خراسان رضوی، تصریح كرد: مسابقات برگزار شده در حوزه های مختلف علمی شامل مسابقات رباتیك، ماژول نویسی، نقاشی، شعر، عكاسی، الكترونیك، انتخاب برترین ایده‌های دفاعی، انتخاب برترین ایده های مهندسی پزشكی و غیره بوده است.
سپهر هدف از برگزاری این مسابقات را ایجاد انگیزه در جوانان و نوجوانان عنوان كرد و افزود: به همراه این مسابقات آموزش هایی نیز در آن زمینه خاص به علاقمندان ارایه می شود.
وی گروه سنی این مسابقات را رده های سنی مختلف از كودك تا بزرگسال بیان داشت و افزود: برگزاری مسابقات برای رده سنی كودكان باعث می شود كه روحیه پژوهش، خلاقیت و نوآوری از ابتدای كودكی در آنان ایجاد شده و رشد نماید.
دبیر شورای مركزی كانون مخترعان ایران خاطرنشان كرد: از دیگر اهداف برگزاری این مسابقات ایجاد شور و هیجان در محیط نمایشگاه و جاذبه بیشتر برای بازدیدكنندگان بود.


نویسنده: حجت الاسلام رحیم كارگر

پنج. انواع فرضیات تحقیق

در تحقیقاتی كه پژوهنده عنایت به توضیح و تبیین چگونگی روابط بین متغیّرها را ندارد، اصولاً فرضیه ـ حسب تعریفش ـ مصداق ندارد؛ لذا فرضیه تنها در تحقیقاتی مطرح است كه در آنها محقّق تلاش دارد، چگونگی رابطه یا روابط بین متغیّرها را صراحت بخشد. بیشتر پژوهش‌های مربوط به مهدویت نیز ظرفیت و زمینه استفاده از فرضیه را دارا هستند كه به نمونه‌هایی از آنها اشاره خواهد شد.
چگونگی روابط متغیرها ـ كه معمولاً مورد بررسی و دستكاری پژوهشگران قرار می‏گیرد ـ از حالات زیر خارج نیست:
الف. پژوهشگر به دنبال بررسی و مقایسة تفاوت و تأثیر دو یا چند متغیّر بر یك یا چند متغیّر دیگر است. برای مثال، هنگامی كه مقایسه و مطالعة دو روش مختلف ترویج فرهنگ مهدویت (روش اقناعی و روش توجیهی)، مورد توجّه محقّق قرار می‏گیرد، محقّق در پی آن است كه تفاوت تأثیر این دو روش را مورد بررسی و مقایسه قرار دهد (میزان تفاوت).
ب. پژوهشگر در پی مطالعه میزان رابطه و جهت همبستگی بین دو یا چند متغیّر است. برای مثال در بررسی میزان رابطه و همبستگی بین مشكلات مالی و گرایش به مدعی‏گرایی (ادعای رابطه و دیدار و ...) محقّق قصد دارد كه صرفاً درجه و جهت همبستگی این دو متغیّر را كشف كند؛ نه رابطة علّت و معلولی بین آنها را (میزان همبستگی).
ج. پژوهشگر در كار كشف و تعیین رابطة علّت ـ معلولی دو یا چند متغیّر است. برای مثال محقّق ممكن است قصد آن كند كه در یابد آیا همراهی مردم، علّت پیروزی انقلاب مهدوی است (میزان اثر).[31]
با توجّه به مطالب یاد شده، فرض‏ها در تحقیق ممكن است به دو صورت بیان شوند:
1. آن دسته از فرضیه‌‏هایی كه به «احتمال» وجود تفاوت، رابطه یا اثر اشاره كنند.
2. آن گروه از فرضیه‌‏هایی كه به نداشتن تفاوت، رابطه یا اثر اشاره دارند.
فرضیه‌‏های نوع اوّل را اصطلاحاً فرض تحقیق و فرضیه‌‏های نوع دوم را فرض پوچ، صفر یا آماری می‏نامند. فرضیه تحقیق از وجود رابطه یا اثر یا تفاوت بین متغیر‌ها خبر می‌دهد یا در واقع وجود این حالات را تأیید نموده، آن را واقعی و حقیقی می‌داند. فرضیه تحقیق به نوبه خود به دو نوع جهت‌دار و بدون جهت تقسیم می‌شود. فرضیه صفر ـ كه به فرضیه آماری یا پوچ نیز موسوم است ـ بر خلاف فرضیه تحقیق، وجود رابطه یا اثر یا تفاوت بین متغیّرها را رد كرده، انكار می‌كند و اظهار می‌دارد كه این حالات واقعی نیست و حقیقت ندارد و صرفاً ناشی از تصادف و اشتباهات آماری است. در تحقیقات تاریخی و توصیفی و پس رویدادی فرضیه صفر موضوعیت ندارد.[32]
«فرضیه تحقیق»، جایگاهی مهم در علوم اجتماعی دارد و می‌تواند انتظار محقّق در مورد رابطة بین متغیرهای تحقیق را نشان دهد. «فرضیه تحقیق»، به صورت مثبت بیان می‏شود و اثر متغیّر مستقل را بر متغیّر وابسته بررسی می‏كند یا می‏گوید بین متغیر‏ها، رابطه یا تفاوت وجود دارد.

تقسیم محتوایی فرضیه‌ها

فرضیه‏ها از نظر محتوا نیز به سه نوع فرعی تقسیم پذیرند:[33]
1. فرضیه‏هایی كه بر وجود پدیده‏ها دلالت می‏كنند؛ مثل:
ـ جامعه شیعه، از اندیشه مهدویت بالندگی و حیات می‌گیرد.
ـ شخص منتظر، به آینده امیدوار است.
ـ در جوامع تحت ستم، انقلاب اجتناب ناپذیر است.
ـ در دولت اخلاقی امام مهدی، مردم به نهایت رشد فكری و اخلاقی می‌رسند.
2. فرضیه‏هایی كه بر وجود روابط بین پدیده‏ها دلالت می‏كنند؛ مثل:
ـ بینش سیاسی ـ اجتماعی شیعیان، به مهدویت باوری آنها بستگی دارد.
ـ انتظار مثبت، با امید افراد رابطه دارد.
ـ وجود ظلم و استبداد در هر جامعه، با وقوع انقلاب در آن جامعه بستگی دارد.
ـ رشد فكری و اخلاق مردم در عصر ظهور، در پرتو دولت اخلاقی امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف امكان‌پذیر است.
3. فرضیه‏هایی كه، در صدد بیان علّت وجودی و تكوینی پدیده‏ها و روابط بین آنها بر می‏آیند؛ مثل:
ـ مهدویت باوری شیعیان، نقش اساسی در بینش سیاسی ـ اجتماعی آنان دارد.
ـ امید به آینده نقش مؤثری در انتظار مثبت و سازنده دارد.
ـ استبداد حاكمان و ثروتمندان، انقلاب مستضعفان را بارور می‏سازد.
ـ شكل‌گیری دولت اخلاقی امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف، برای رشد فكری و اخلاقی مردم در عصر ظهور است.
به دو نوع فرضیه نخست ـ كه بر وجود پدیده‏ها و روابط بین آنها دلالت می‏كند ـ فرضیه‏های توصیفی، می‌گویند و به نوع سوّم ـ كه به بیان علّت وجودی پدیده‏ها و روابط فی‏مابین می‏پردازد و جنبة علیّت یا علّت‏یابی دارد ـ فرضیه‏های علّی یا تعلیلی و تحلیلی می‏گویند.
پژوهشگر مباحث مهدوی، باید شناخت درستی از نوع فرضیه خود داشته باشد و مراحل بعدی تحقیق خود را براساس توصیفی بودن یا تعلیلی و تحلیلی بودن آن، سامان بخشد. هر مقدار كه به سمت فرضیه‏های تحلیلی و تعلیلی گام بردارد، به همان اندازه به سمت تحقیق علمی و نظریه‏پردازی نزدیك شده و توان ارائه دیدگاه‏های نو و اثرگذار را دارا خواهد بود. آنچه كه بدان تأكید می‌ورزم، نوآوری، ابتكار و استفاده از كلمات و مفاهیم مناسب و اثرگذار در فرضیه است كه ذیل فرضیه‌سازی قابل بررسی است.

شش. فرضیه‏سازی

پژوهشگر پس از مطالعه ادبیات تحقیق و تعریف مسأله، اقدام به تدوین فرضیه می‏كند. او برای طرح فرضیه، باید با در نظر داشتن سؤالات ویژة تحقیق و نیز متغیّرهای مورد مطالعه، تعداد فرضیه‏های خود را مشخّص كند. تعداد فرضیه‏ها باید به آن اندازه باشد كه نیاز تحقیق را پاسخ دهد و از نتایج آزمون فرضیه‏ها، شناخت واقعی و كاملی از پدیده یا روابط بین متغیرها به دست آید. در عین حال فرضیه‏های متعدد باید به گونه‏‏ای تنظیم شوند كه مجموعاً یك واحد كلّی و یك سیستم را تشكیل دهند و هماهنگ و همسو باشند. در تحقیقات علمی بسته به ماهیت تحقیق و قلمرو و مقیاس آن، تعداد فرضیه‏ها ممكن است از یك تا چندین مورد باشد. از این رو تعداد آنها مهم نیست؛ بلكه انسجام، نظام‏یافتگی و هماهنگ بودن آنها مهم است. گفتنی است كه وقتی می‌گوییم «فرضیه‌ها» عموماً اشاره به فرضیه‌های رقیب نیز داریم؛ یعنی، پژوهشگر با تسلط بر موضوع تحقیق، توان ارائه فرض‌های مختلف را داشته باشد. این فرضیه‌ها ممكن است مخالف با دیدگاه وی (و فرضیه منتخب او) باشد؛ اما او موظف است آنها را به دقت بررسی كند و نقاط و قوّت و ضعف آن‌ها را بشناسد و دلایل و مستندات آن‌ها را مورد ارزیابی و سنجش قرار دهد.
پس از تخمین مقدار فرضیه‏های مورد نیاز، محقّق باید آنها را به صورت ساده، روان و كوتاه به شكلی تدوین كند كه اولاً مبیّن وجود رابطه بین متغیّرها یا چگونگی وضعیت پدیده‏ها و اشیاء باشد؛ ثانیاً آن را به شكل جملة خبری صورت‏بندی كند؛ ثالثاً می‏تواند در آغاز جمله، از عبارت «به نظر می‏رسد» استفاده نماید.
پس از آنكه پژوهنده، فرضیه یا فرضیه‏های تحقیق خود را تدوین و صورت‏بندی كرد، آن‌گاه با تشكیل جدولی[34] (و طرح سؤالاتی)، به ارزیابی آنها می‏پردازد. نكتة قابل توجّه این است كه باید واژه‏های اختصاصی و تخصّصی فرضیه تعریف شود؛ هر چند تعریف واژه‏های عادی یا متداولی كه در فرضیه به كار می‏رود، ضرورتی ندارد. نكته مهم دیگر این است كه تمامی لغات استفاده شده در یك فرضیه، باید دقیق باشد. لغات مبهم و شناور یا صفات تفصیلی (برتر)، در فرضیه‏ها جایز نیست. متاسفانه این نقیصه در برخی از پژوهش‏‏های دینی ـ به خصوص در پژوهش‏های مربوط به اندیشه مهدویت ـ دیده می‏شود. به نمونه‏هایی از فرضیات مندرج در بعضی از پایان‌نامه‌ها توجه نمایید:
1. مصلح جهانی، یك پدیدة عام و جهان شمول است و كلیه انسان‏های دین باور ـ به ویژه دو فرقه شیعه و اهل سنّت ـ اعتقاد به چنین حقیقت متعالی دارند.
2. بین گرایش به مهدویت و سلامت روان، رابطة مثبت و معنی‏دار وجود دارد.
3. غیبت امام زمان، كاملاً بدون سابقه است.
4. قرآن كریم آیندة جهانی بشریت را روشن معرّفی می‏كند و حكومت آینده را از آن صالحین می‏داند.
5. انتظار حقیقی، مشخصاتی ویژه دارد و در مفهوم آن تحریف معنوی رخ داده است!
6. رابطة معنی‏دار و منفی (یا مثبت)، بین انتظار ظهور و افسردگی وجود دارد.
7. تردیدی نیست كه در عصر حاضر، امكان ملاقات با حضرت امام زمان (البته با شرایط تشرّف) وجود دارد.
8. جهانی شدن به عنوان ظرف و شرایط تاریخی و فراهم كننده ابعاد فن‏آوری، زمینه‏ساز تحقّق حكومت جهانی حضرت مهدی، به عنوان مظروف و محتوای تاریخی آن می‏باشد و … .
بیشتر فرضیات یاد شده، نشانگر عدم شناخت كافی و اصولی پژوهشگران از معنا و مفهوم فرضیه و خصوصیات و ویژگی‏های آن است. نكات قابل نقد و بررسی در این فرضیات عبارت است از:
الف. سادگی وغیرعلمی بودن مفاهیم و متغیرهای استفاده شده در آنها؛ در واقع هركس به آنها مراجعه كند، مطلب جدید و علمی به دست نمی‏آورد و با یك مسأله مهم و ابتكاری روبه‏رو نیست.
ب. چارچوب نظری مشخص در این گونه تحقیقات وجود ندارد؛ یعنی، تكیه‏گاه تئوریك آنها مشخص نیست و صرفاً بیان یكسری توصیفات احتمالی دربارة سؤالات مطرح شده در طول تحقیق است.
ج. در برخی از این فرضیات، بیشتر از آنكه كیفیت و نوع پاسخ‏ها مدنظر باشد؛ تنها به كلی‏گویی بسنده شده و نوع رابطة متغیّرها، روشن نگشته است و ... .
به نظر می‏رسد عدم تدوین فرضیه در چنین مواردی، بایسته‏تر از بیان فرضیات ناقص، نارسا، مغشوش و تكراری است. اصل در فرضیه ارائه مطالب نو و مفید ـ آن هم به صورت نظام‏مند و حساب شده ـ است. حتّی اگر پژوهشگر اشاره‏ای به فرضیه یا فرضیات خاصّ نداشته باشد؛ اما آن را به عنوان روح كلی تحقیق و راهنمای رسیدن به یك نتیجة روشن قرار دهد، پسندیده‏تر از طرح فرضیات ناقص، ساده، ناگویا و غیرعلمی است. فرضیه‏های تحقیق به طور تلویحی، نظام استخوان‏بندی و سازماندهی مفهومی فصول یك تحقیق هستند و كلیت كار را جمع‏بندی می‏كنند؛ پس باید در تدوین و ارائه آنها كمال دقّت و شناخت را داشت.
در فرضیه‏سازی باید به گونه‏ای نوشت كه جای جملات را نتوان تغییر داد. عبارات یك فرضیه، باید روابط علّت و معلولی و تسلسلی پدیده‏ها را نسبت به یكدیگر نشان دهد. درجه‏بندی در فرضیه‏سازی بسیار مهم است[35].
استفاده از عباراتی مانند شاید، احتمالاً، مهم‌تر، بالاتر، پایین‏تر، یقیناً، اثر دارد، تأثیرپذیری دارد و... مسأله‏ای را حل نمی‏كند و ذهن خواننده را در ابهام نگه می‏دارد. محقّق به جای اینكه بنویسد: اثر دارد، باید بگوید: چگونه اثر دارد. الفاظی مانند بالاتر و پایین‏تر، شناور هستند و تأثیری ندارند.
فرضیه‏سازی از بخش‏های مشكل طرّاحی است و به پشتوانه‏های مطالعاتی دقیق نیازمند است. محقّق فرضیه را نمی‏بافد؛ بلكه باید مبتنی بر مطالعات، مشاهدات و تأملات اولیه به پردازش آن اقدام كند.

6-1. منابع فرضیه

فرضیات تحقیق، ریشه در زمینه‏هایی دارد كه كما بیش مسائل پژوهش را تبیین می‏كند و همان‏گونه كه گزینش یك مسأله مناسب كار آسانی نیست، كشف یك فرضیه سودمند نیز آسان نمی‏باشد. منبع اصلی فرضیات عبارت است از:
6-1- 1. تجربیات و دانش محقّق و اطلاعاتی كلی و پراكنده او كه در ضمن تحقیق به دست می‏آید.
6-1- 2. تحقیقات انجام شده قبلی.
6-1- 3. نظریه كه نوعی فرضیه وسیع و یا مجموعه‏ای از فرضیات فرعی است كه می‏توان از طریق تعقّل قیاسی، به فرضیات مناسب دست یافت.
6-1- 4. پرسش‏های تحقیق (پرسش‏های توصیفی كه چه بود و چه هست را شامل می‏شوند و پرسش‏های هنجاری كه یك نیاز اطلاعاتی دیگر را مطرح می‏كنند) و پرسش‏های همبستگی كه از رابطة میان متغیرها سؤال می‏كنند و پرسش‏های علّی كه به منظور كشف اینكه چه چیزی موجب چیز دیگر است، مطرح می‏شود.[36]
توضیح آنكه هنگام ساختن فرضیه، ممكن است پژوهشگر خود ابتكار ساختن فرضیه را بر عهده گیرد و بر اساس تفكّرات و اندیشه‏های مشخص، در رابطه با پدیده‏های مورد نظر، به ساختن فرضیه مبادرت ورزد.
در بعضی مواقع، پژوهشگر ممكن است، تحقیق خود را براساس یكی از تئوری‏ها (نظریه‏های) صاحب‏نظران و متفكّران پایه‏گذاری كند. در این صورت چارچوب نظری كار تحقیقی وی، همان تئوری تئوریسین مورد نظر بوده و قصد محقّق آزمودن آن است.
نظریه یكی از مناسب‌ترین و در عین حال منطقی‌ترین منابع فرضیه است و می‌توان آن را نوعی فرضیه وسیع و یا مجموعه‌ای از فرضیات فرعی دانست كه می‌توان از طریق تعقل قیاسی به فرضیات مناسب دست یافت. به همین دلیل به چنین فرضیاتی، فرضیات قیاسی گفته می‌شود و فرضیاتی را كه از مطالعات و مشاهدات پیشین به دست می‌آید، فرضیات استقرایی می‌گویند. در واقع این كار تعیین چارچوب نظری تحقیق است. محقّقی كه به منظور دست‌یابی به روابط علت و معلولی بین متغیر‌های موجود یك پدیدة اجتماعی به تحقیق می‌پردازد، لازم است علاوه بر اعمال دقت كامل در كار پرسش‌گری و عملیات میدانی و به طور كلی در انجام جمع‌آوری دقیق اطلاعات، بتواند واقعیت‌های موجود را با نتایج به دست آمده، با زبان علمی بیان نماید. در حقیقت تفاوت بین مشاهده‌گری كه واقعیت‌ها را می‌بیند و از هرگونه تحلیلی دربارة آن‌ها عاجز است، با مشاهده‌گری كه هر واقعیت‌ اجتماعی را با روشن‌بینی و نكته سنجی علمی تبیین و تفسیر می‌كند، آن است كه مشاهده‌گر اول فاقد اطلاعات نظری گسترده‌ای است و هر واقعیت یا پدیده را با بیانی علمی تعریف كند و آن را با پدیده‌ای دیگر در رابطه علّی قرار می‌دهد.[37]
معمولاً كمك یا الهام گرفتن از تئوری‏های رایج (مثل نظرات علّامه طباطبایی، شهید مطهری، علّامه جعفری و ... در حوزة پژوهش‏های دینی)، متداول‏تر از ساختن نظریه یا مدل نظری توسط خود محقّق است؛ اما در «مهدویت پژوهی» امكان بهره‌گیری از چار‌چوب‌های تئوریك كمتر فراهم است یا با ظرافت و دقّت لازم همراه نمی‌باشد. متأسفانه در ساحت نظریه‏پردازی دینی، بیشتر از ساختن نظریه، به پردازش نظرات دیگران توجّه شده و چه بسا به تكرار صرف آنها پرداخته می‌شود!!
گاهی هم فرضیه‏سازی، از طریق فرضیه‏های دیگران انجام می‏گیرد؛ یعنی، پژوهنده، ممكن است فرضیه‏ یا فرضیه‏هایی را بسط دهد، محدود سازد، بعضی عوامل و فاكتورهای جدید را جایگزین عوامل و فاكتورهایی كند كه در پژوهش‏های دیگران، هنگام آزمون فرضیه‏ها رد شده‏اند و عدم تأثیرشان در پدیدة مورد بحث، تأیید شده و به اثبات رسیده است. پس از پایان عملیات تجزیه و تحلیل محقق باید با تكیه بر نتیجة كار، دربارة فرضیه‌های اولیة خود اظهار نظر كند و با توجه به نتایج حاصله، تأیید یا رد آن‌ها را اعلام نماید. در تحقیقات تاریخی توصیفی و نظری و موردی و تحلیلی محتوا، محقق با استفاده از روش استدلال و تحلیل عقلانی یا روش‌های آمار نویسی یا آزمون و ... به نتیجه‌گیری پرداخته، بر اساس نتایج حاصله، فرضیه‌ها را مورد ارزیابی و اظهار نظر قرار می‌دهد و نسبت به تأیید یا رد آن‌ها اقدام می‌كند.[38]

6-2. طرز ساختن فرضیه

برای ساختن فرضیه‏ها، دو روش رایج هست:[39] روش توجیهی و روش میان‏بر.
6-2-1. روش توجیهی
منظور از روش توجیهی، بیان جنبه‏های مختلف ذهنی و تصوّری پژوهشگر در ارتباط با پدیدة مورد نظر است. به عنوان مثال، وقتی فرضیة «انتظار مثبت شیعی، در شكل‏گیری انقلاب اسلامی ایران نقش دارد» مطرح باشد، پژوهشگر باید توجیهی از این فرضیه و نحوة مؤثر بودن «انتظار فعّال» در شكل‏گیری انقلاب به عمل آورد. برای مثال آیا مسأله «انتظار مثبت» به طور كلّی و در هر میزان در انقلاب ایران تأثیر دارد، یا معنا و شكل خاصّی از این انتظار، مورد نظر پژوهشگر است. اگر این چنین است، انتظار مثبت چه شاخصه‏ها و ویژگی‏هایی دارد و كدام یك نقش مهم‏تری در شكل‏‏گیری انقلاب ایفا می‏كند. بر این اساس پژوهشگر به این نتیجه می‏رسد كه در انتظار مثبت، می‏توان به گزینه‏های مختلفی چون انتظار فعّال و سازنده، انتظار عاشورایی (دگرگون كننده)، انتظار امیدبخش و ... دست یافت.
در قدم بعدی پژوهشگر باید این نكته را روشن كند كه منظور او از «انتظار فعّال»، «انتظار عاشورایی»، «انتظار امیدبخش» و ... چیست؟ او باید بكوشد ویژگی‏ها و ممیّزات هر یك از انگاره‏های یاد شده را به طور مشخص بیان كند و منظور خود را به روشنی از این تقسیم‏بندی ارائه دهد. به عنوان مثال «انتظار فعّال»، اگر حالت قیام‏گونه و ایثار‌گرانه داشته باشد و از حد فعالیت عادی و آمادگی ابتدایی خارج شود، تبدیل به «انتظار عاشورایی» می‏شود.
6-2- 2. روش میان‏بر
منظور از روش میان‏بر، عدم استفاده از توجیه فرضیه ـ كه یك امر فكری و ذهنی است ـ و رجحان و برتری دادن به روش تكنیكی و عملی (مكانیكی) است و آن عبارت است از خارج كردن سؤال‏ها و پرسش‏های مربوط به مسائل علمی، از حالت استفهامی. در این روش سؤال از حالت پرسشی خارج شده و به گزاره تبدیل می‌شود. این گزاره‌ها هستند كه حالت فرضیه به خود گرفته و به ساده‌ترین روش، مطلوب پژوهشگر را می‌رسانند. مثال:
مسأله علمی: آیا اندیشه مهدویت، جایگاه بنیادینی در تفكر سیاسی شیعه دارد؟
فرضیه علمی: اندیشه مهدویت، جایگاه بنیادینی در تفكر سیاسی شیعه دارد.
پس در روش میان‏بر، صرفاً «آیا و علامت سؤال» از جملة استفهامی حذف و مابقی ساختار جمله حفظ می‏گردد و به این ترتیب، فرضیه به روش میان‏بر ساخته می‏شود. حال با این تعریف كه «فرضیه پاسخ حدسی و فرضی محقّق به سؤال مربوط به مسأله علمی او است»، یك بار مسأله علمی را در حالت استفهامی بخوانیم و بار دیگر، فرضیه علمی را، با حذف علایم استفهامی بخوانیم. با كمی دقت متوجّه می‏شویم كه حالت دوم، جواب حالت قبلی است.
باید دانست كه در ساختن فرضیه، روش توجیهی مقدّم و مرجّح بر روش میان‏بر در نظر گرفته شده و مورد استفاده قرار می‏گیرد. در صورت استفادة پژوهشگر از روش میان‏بر، وی باید نهایت دقّت و ژرف‏اندیشی را در ارائه «مسألة علمی» داشته باشد؛ یعنی، سؤال را به صورت جامع، نو و علمی مطرح كند و از ساده نویسی و تكرارگویی بپرهیزد. در همة این مراحل، پژوهشگر مراحلی را طی می‏كند كه به آنها مفهوم‏سازی، ملفوظ‏سازی و مشهودسازی (علمی‏سازی) گفته می‏شود. همچنین پیوند بین فرضیه و نظریه و ارزش و جایگاه تئوری، از مباحث مهمی است كه در این نوشتار، مجالی برای پرداختن به آنها نیست.

هفت. مهدویت، آموزه‌ای برای اندیشیدن

قرن بیستم، دوران انباشت دانش‌ها، فنون و اندیشه‌ها و به عبارتی دوران رونق نظریه‌پردازی و تولید علوم و یافتن راه حل‌های جدید و پاسخ‌های نو یا خواسته‌ها و نیازهای بشر، بوده است؛ اما به نظر می‌رسد قرن بیست و یكم، عصر بن بست در نظریه‌پردازی و دوران تكرار آرا است و قصور در اندیشه به حدّی رسیده كه توان رشد و بالندگی خود را از دست داده و گویا بیشتر مكاتب، افكار و حكومت‌های بشری بروز و ظهور یافته‌اند و مجال كمی برای آنها باقی مانده است. در این بن بست شاهد اضطراب فوق‌العادة بشر، ناراستی راه و روش‌ها، حیرت و سرگردانی هویتی، سیاسی، اجتماعی و فكری، عدم تحقق عدالت و عقلانیت لازم بشری و پیوند عجیب زندگی با نفسانیات، شهوات، مادیات و اوهام هستیم. در واقع می‌توانیم بگوییم در پایان تاریخ فكر و دانش و ساختارهای برخاسته از دنیاگرایی و مادی‌گرایی هستیم.
در اینجا است كه باید به دنبال راه و نظریات جدیدی برای زندگی باشیم. شیعه معتقد است: این راه و روش در «ولایت‌پذیری» و سریان ولایت در همه هستی و در چهارچوب دین اسلام نهفته است؛ یعنی، پاسخ همه دغدغه‌ها، اضطراب‌ها، حیرت‌ها، بن بست‌ها و كاستی‌ها را باید در اندیشه «ولایت و امامت» جست و جو كرد. جلوه كامل و تام ولایت، در «آموزه متعالی مهدویت» جلوه‌گر و نمایان است. در واقع «اندیشه مهدویت» پاسخ و راه‌كار همة نیازها و خواسته‌های بشر و فرجام شكوهمند هستی انسانی است. این آموزه نه تنها تصویر و طرّاحی یك جامعة مطلوب و آرمانی است؛ بلكه آموزه‌‌ای زندگی‌ساز و نظریه‌خیز است. هم خود نظریه جامع و كامل برای همه ابعاد و زوایای حیات معقول و طیّب بشری است و هم توانایی فوق‌العاده و فراگیری برای تولید دانش و نظریات و فرضیات مختلف دارد. در واقع هم سرآمد و پایان بخش همه نظام‌ها، حكومت‌ها، افكار و نظریات است و هم فراگیرترین، كارآمدترین و بنیادی‌ترین آنها.
در روایتی آمده است:
«اِنَّ دُولَتنا آخّر الدُّول و لَمْ یَبْقَ اهلَ بیتٍ لَهُم دُوَلةٌ اِلّا مَلَكوا قَبلَنا لِئَلّا یَقُولوا اِذا رأوا سیرَتنا اذا ملكِنا سِرنا بِمثْلِ سیرةِ هؤلاء و هو قول الله تعالی و العاقبة للمتقین»؛[40]
«دولت ما آخرین دولت‌ها است و هیچ خاندانی كه صاحب دولت‌اند، باقی نمی‌ماند مگر این‌كه پیش از حكومت ما به قدرت می‌رسند تا وقتی شیوة ما را دیدند، نگویند: اگر ما نیز به قدرت می‌رسیدیم، مانند اینان رفتار می‌كردیم و این همان سخن خدای تعالی است كه می‌فرماید: عاقیت برای پرهیزكاران است».
و در روایتی مشابه از امام صادق علیه السلام آمده است:
«دولتُه آخرُ الدول و خیرُ الدولِ، تعقبُ جمیعَ المُلوك بحیث لم یبقَ اهل بیتٍ لهم دولةٌ الّا ملكوا قبلَه...»؛[41]
«حكومت او، آخرین و بهترین حكومت‌ها است. بعد از تمام حاكمان و پادشاهان می‌آید. هر خاندانی كه برای آنها حكومتی مقدر باشد، به حكومت می‌رسند تا هنگامی كه حكومت ما برقرار باشد؛ تا نگویند: اگر حكومت به ما می‌رسید، چنین و چنان می‌كردیم…».
این احادیث به روشنی جایگاه متعالی و فراتر «آموزة مهدویت» و برتری و فضیلت حكومت جهانی مهدوی را بیان می‌كند و نشانگر این است كه كامل‌ترین، كارآمدترین، جامع‌ترین و اثر گذارترین فكر و راه را می‌توان در آن مشاهده كرد. بر این اساس مراجعه به آن نیز خود می‌تواند بهترین و مطلوب‌ترین راه‌ها و نظریات را ارائه دهد.
«آموزه مهدویت» میراث گران‌بهای دینی است كه آكنده از معارف، مفاهیم، اصول، روش‌ها، خط‌مشی‌ها، قواعد، معیارها، سازوكارها و موضوعات گوناگون و اندیشه‌برانگیز است. گفتمان و پارادایم و نظریه خاصی را می‌توان از این آموزه استخراج كرد و مدل و الگو و قانونی برای زندگی سیاسی، اجتماعی و اقتصادی از آن به دست آورد. آموزه مهدویت، مكتب، ایدئولوژی و نظام جامعی است كه هم شامل بسیاری از معارف دینی است و هم قاعده و رهیافت خاص و ویژه‌ای را ارائه می‌دهد؛ یعنی، آموزه‌های دینی، به صورت گسترده، فراگیر و عینی در آن عملیاتی شده و مجال ظهور و بروز می‌یابد. «آموزه مهدویت»، شامل مباحث و موضوعات مختلف تاریخی، كلامی، تفسیری، سیاسی، اجتماعی، فلسفی و … است و پژوهش و اندیشیدن درباره آنها كاری بایسته، بشكوه و اثر بخش است. در این دریای ژرف دانش و معرفت، گوهر‌های درخشانی از آینده‌نگری، فرجام‌گرایی، انتظارورزی، راه شناسی، حقیقت‌گرایی، حق خواهی و … نهفته است كه با غوص عالمانه و خردورزانه در آن، می‌توان به این گوهر‌های ناب دست یافت.
امروزه پرده فراموشی و بی‌توجهی از چهرة این آموزه والا، به كناری نهاده شده و چشم‌انداز‌های زیبایی از آن عیان شده است؛ اما هنوز آغاز راه است. رونمایی از این آموزه در عرصه‌های مختلف، هرچند ثمربخش و قابل توجه است؛ اما كافی نیست و نیاز به یك انقلاب علمی و تحقیقی احساس می‌شود. مهم‌ترین مؤلفه این انقلاب پژوهشی، نگاه روش‌مند و دانش‌خیز به آموزه مهدویت است.
پژوهشگران در این رویكرد علمی و تولیدی، نیاز به تحقیقات و كنكاش‌های عمیقی دارند كه بتوانند توضیح كامل و اقناع‌كننده‌ای دربارة «اندیشة منجی‌گرایی» بدهند و مبانی و نظام جامع فكری و دینی آن را استخراج نمایند. همچنین ابعاد و زوایای مختلف آن را باز كاویده و اسرار، حكمت‌ها و زیبایی‌های آن را (در زمینه تولّد، پنهان زیستی، طول عمر، انتظار، ظهور، قیام، تشكیل حكومت، عدالت‌گستری و ...) باز شناسانند. مهدویت؛ یعنی، حاكمیت، معنویت، عقلانیت و عدالت در جامعة بشری، جهت تحقق عبودیت و بهْ‌‌زیستی انسان. این آموزه می‌تواند به نظریه‌ای جامع و كامل تبدیل شود و متناسب با گفتمان روز و سطح درك و فهم مردم تبیین گردد و ... در هر حال این رویكرد پژوهشی، نیاز به روش‌های علمی تحقیق و چهارچوب‌های خاص نظری دارد كه مهم‌ترین بعد آن، بهره‌مندی از «فرضیه» یا «فرضیه‌های تحقیق» است كه در این پژوهش به آن پرداخته شد.

نتیجه گیری

فرضیه جایگاه ویژه و هدایت‌گرایانه‌ای در تحقیق دارد و پژوهش‌هایی كه دارای فرضیه یا فرضیات هستند، ارزش علمی بالاتری دارند و در تحلیل و تبیین موضوعات مختلف، نقش مهمی ایفا می‌كنند.
فرضیه، بیانیه‌ای احتمالی و حساب شده است كه بار علمی و مبتكرانه پژوهش را بر دوش می‌كشد و رابطه علّی و چگونگی تأثیرپذیری پدیده‌ها را بیان می‌كنند. فرضیه حدس و گمان موقتی و پاسخ اولیه و مقدماتی به سؤال اصلی تحقیق است كه به كشف مجهول كمك می‌كند.
آنچه در این نوشتار مطرح شد، اهمیت و جایگاه فرضیه در پژوهش‌های دینی (مهدویت پژوهی) است. به نظر می‌رسد، وجود فرضیه در این‌گونه تحقیقات، جهت نظم بخشیدن، روشمند كردن، متمركز نمودن، تعمیم یا تحلیل مناسب، تولید دانش و معرفت جدید و … پرفایده باشد؛ اما بیان آن در همه پژوهش‌ها ـ به خصوص در تحقیقات توصیفی ـ ضروری نیست یا با دشواری‌ها و ابهاماتی روبه‌رو است.
گفتیم كه این ابهامات و كاستی‌ها و یا نگاه پوزیتیویستی به علوم، نباید مانع بهره‌گیری از فرضیه بشود. فرضیه امری عجیب و پیچیده و تجربی محض نیست؛ بلكه فرضیه می‌تواند در بیشتر پژوهش‌ها كار هدایت‌گری، كشف مجهول و سازماندهی را بر عهده بگیرد؛ به خصوص در «آموزه مهدویت» كه آكنده از موضوعات و معارف بكر و ناب در زمینه‌های مختلف است.
از طرف دیگر بهره‌وری از فرضیه در پژوهش، باید علمی، ابتكاری و دقیق باشد؛ ولی متأسفانه در بیشتر پژوهش‌های رسمی و نیمه رسمی، به صورت نادرست، سطحی و گذرا به فرضیه پرداخته می‌شود و یا فرضیه‌پردازی، از ویژگی‌ها و شرایط لازم برای تولید علمی برخوردار نیست. این نوشتار روشن كرد كه یكی از ضرورت‌های «مهدویت پژوهی» معاصر، شناخت چیستی و چرایی فرضیه و چگونگی فرضیه‌سازی است تا در سازماندهی مفهومی و جمع‌بندی كلیت كار تحقیق، به درستی عمل گردد و گامی درست و اصولی در كشف مجهولات و نظرات و قواعد جدید برداشته شود.
در این نوشتار تأكید بر این بود كه پژوهش‌های بدون فرضیة درست و نظام‌مند، از بار علمی كمتری برخوردار است و قابلیت طرح در مجامع علمی و نقد و بررسی را ندارد. یا نباید به تدوین فرضیه پرداخت و یا آن را بر اساس موازین و معیارهای شناخته شده «روش تحقیق» طرح كرد. روش علمی پردازش فرضیه نیز بر این اساس بود كه ابتدا «مسأله علمی» (سؤال اصلی) به دقت طرح گردد و از طریق فرضیه، به آن پاسخ داده شود. در فرضیه‌سازی نیز می‌توان از راه‌های مختلف (روش توجیهی، روش میان‌بر و …) عمل كرد؛ ولی باید از مفاهیم و اصطلاحات دقیق و روشن و بدون ابهام و چند‌گانگی معنایی بهره گرفت.
انگاره‌های دینی «در آموزه مهدویت»، به صورت گسترده و فراگیر مطرح شده است؛ اما برای پردازش و ارائه آن به جامعة علمی، باید در بعضی از سطوح و ابعاد، روشمند و اصولی رفتار كرد و كاوش‌های علمی خود را، مبتنی بر روش‌ها و چهارچوب‌های نظری خاص قرار داد.

پی نوشت:

[1]. محمود سریع‏القلم، روش تحقیق در علوم سیاسی و روابط بین‏الملل، تهران، فرزان،1384ش، ص110.
[2]. محمدرضا حافظ‏‏نیا، مقدمه‌ای بر روش تحقیق در علوم انسانی تهران، سمت، چاپ یازدهم، 1384ش، ص110.
[3]. ریمون كیوی و لوك وان كامپنهود، روش تحقیق در علوم اجتماعی، ترجمه عبد الحسین نیك گهر، تهران، توتیا، چاپ دوم،1386ش، ص156.
[4]. علیرضا شایان مهر، دائرة المعارف تطبیقی علوم اجتماعی، تهران، كیهان، 1377ش، ج1، ص397.
[5]. به نقل از: مصطفی ازكیا و علیرضا دربان آستانه، روش‌های كاربردی تحقیق، تهران، كیهان، 1382ش، ج1، ص171.
[6]. همان.
[7]. عزت‏الله نادری و مریم سیف نراقی، روش‏های تحقیق در علوم انسانی، تهران، بدر، چاپ بیست‏وششم، 1384ش، ص37.
[8]. رمضان حسن‏زاده، روش‏های تحقیق در علوم رفتاری، تهران، ساوالان، چاپ ششم، 1387ش، ص59.
[9]. به نقل از: مصطفی ازكیا و علیرضا دربان آستانه، پیشین، ص171.
[10]. همان.
[11]. همان.
[12]. همان.
[13]. همان.
[14]. به نقل از: عزت‏الله نادری و مریم سیف نراقی، پیشین، ص 35.
[15]. پوزیتیویسم یا اثبات‌گرایی، اصطلاحی فلسفی است كه به آن مكتب تحقّقی یا اثباتی نیز گفته‌اند. این مكتب تنها تجربه را منبع واقعی معرفت می‌داند!! در قرن 18 توسط فیلسوف و جامعه شناس فرانسوی اگوست كنت، ساخته و به كار رفته شد. كنت بر این باور بود كه جبری تاریخی، بشریت را به سمتی خواهد برد كه نگرش دینی و فلسفی از بین رفته و تنها شكلی از اندیشه‌كه باقی می‌ماند، متعلق به اندیشه قطعی و تجربی علم است!! در واقع به نظر پوزیتیویست‌ها، تنها روش علمی، اثبات گرایی تجربی است.
پوزیتیویسم دارای شاخه‌های گوناگون است كه مهم‌ترین آن پوزیتیویسم منطقی است. این رویكرد در سال 1929 به صورت رسمی از سوی حلقه وین به جهانیان اعلام شد. پوزیتیویسم مورد نقد بسیاری از دانشمندان و متفكران قرار گرفت و بعد از مدتی شالوده‌های آن فرو ریخت. جان پاسمور، مورخ تاریخ فلسفه معاصر در سال 1972 در مقاله‌ای پوزیتیویسم منطقی را مكتبی مرده اعلام كرد. استاد مصباح یزدی در مورد این مكتب می‌گوید: «یك مكتب افراطی به نام پوزیتیویسم (اثباتی، تحصلی، تحققی) كه اساس آن را اكتفا به داده‌هایی بی‌واسطه حواس تشكیل می‌داد و از یك نظر، نقطه مقابل ایده آلیسم به شمار می‌رفت. كنت حتی مفاهیم انتزاعی علوم را كه از مشاهده مستقیم به دست نمی‌آید، متافیزیكی و غیر علمی می‌شمرد و كار به جایی رسید كه اصولاً قضایای متافیزیكی، الفاظی پوچ و بی معنا به حساب می‌آمد (آموزش فلسفه، ج1، ص50). در مجموع می‌توان پوزیتیویسم را چنین تعریف كرد: «فلسفه‌ای است كه چون معرفت واقعی را معرفتی مبتنی بر تجربه حسی می‌داند كه فقط با آزمایش و مشاهده مسیر است، هرگونه مساعی نظری را برای كسب معرفت با عقل محصل، بدون مداخلة تجربه، خطا می‌داند. (آرن نائس، كارناپ، ترجمة منوچهر بزرگ مهر، تهران، انتشارات خوارزمی،1352ش) ص21. ویژگی‌های پوزیتیویسم را می‌توان این‌گونه بیان كرد:
1. منكر وجود هر نوع دریافت اشراقی یا ادراك عقلانی كلّی است؛ 2. به اصالت ذرّه و جزئی‌نگری معتقد است؛ 3. تنها روش ادراك امور را روش تجربی ـ آزمایشگاهی می‌داند؛ 4. هر نوع قضیه معرفت شناسانه را كه از طریق روش حسّی ـ تجربی قابل مطالعه نباشد، مهمل یا غیر علمی می‌نامد!!؛ 5. اساس رویكرد علوم جدید پوزیتیویستی است!!.
[16]. محمدجعفر یاحقی و محمدمهدی ناصح، راهنمای نگارش و ویرایش، مشهد، به نشر، چاپ پنجم، 1386ش، ص104.
[17]. مهدی ساده، روش‌های تحقیق با تأكید بر جنبه‌های كاربردی، تهران، مؤلف، 1375ش، ص30.
[18]. حیدر علی هومن، پایه‏های پژوهش در علوم رفتاری، تهران، بی جا، چاپ سوّم، 1380، ص43.
[19]. كومار، كریشان، روش‏های پژوهش در كتابداری و اطلاع رسانی، ترجمه فاطمه‏دوست، تهران، انتشارات كتابخانه ملّی ایران، 1374ش، ص25 و 34.
[20]. متغیّر به ویژگی یا صفتی یا عاملی اطلاق می‌شود كه بین افراد جامعه مشترك بوده، می‌تواند مفاد كمّی و ارزش‌های متفاوتی داشته باشد.
[21]. مصطفی ازكیا و علیرضا دربان آستانه، پیشین، ص167.
[22]. ریمون كیوی و لوك وان كامپنهود، پیشین، ص9و10.
[23]. محمدرضا حافظ‏نیا، مقدمه‏ای بر روش تحقیق در علوم انسانی، تهران، سمت، چاپ یازدهم، 1384ش، ص111.
[24]. ر.ك: كومار كریشان، پیشین، ص54.
[25]. مصطفی ازكیا و علیرضا دربان آستانه، پیشین، ص172و173.
[26]. مهدی ساده، پیشین، ص37.
[27]. همان، ص26.
[28]. ر.ك: احد فرامرز قرا ملكی، اصول و فنون پژوهش در گستره دین پژوهی، قم، انتشارات مركز مدیریت حوزه علمیه، چاپ دوم، 1385ش، ص70 و 71.
[29]. محمد رضا حافظ ‏نیا، پیشین، ص19.
[30]. ر.ك: رمضان حسن زاده، روش‌های تحقیق در علوم رفتاری، تهران، ساوالان، چاپ ششم، 1378ش، ص54 و 55.
[31]. عزت الله نادری و مریم سیف نراقی، پیشین، ص36 و 37.
[32]. جهان بخش ثواقب، روش تحقیق با تأكید بر تاریخ، شیراز، نوید شیراز، 1385ش، ص83.
[33]. ر.ك: مهدی ساده، پیشین، ص40.
[34]. ر.ك: محمدرضا حافظ‏نیا، پیشین، ص117.
[35]. محمود سریع‏القلم، پیشین، ص112.
[36]. ر.ك: مصطفی ازكیا و علیرضا دربان آستانه، پیشین، ص189.
[37]. مصطفی ازكیا و علیرضا دربان آستانه، پیشین، ص187.
[38]. ر.ك: جهانبخش ثواقب، پیشین، ص109.
[39]. ر.ك: مهدی ساده، صص31-34.
[40]. شیخ طوسی، محمد بن حسن، كتاب الغیبة، ص473؛ شیخ مفید محمد بن نعمان، الارشاد، ج2، ص385.
[41]. شیخ مفید محمد بن نعمان، پیشین، ص344؛ صافی گلپایگانی، منتخب الاثر، ص308.

منبع: مجله انتظار


tandis


نویسنده: رضا غلامی

در جهان کنونی، «پژوهش» سهمی محوری در کلیۀ مراحل و فرایندهای طرح و شناسایی نیازها تا رفع آن‌ها عهده‌دار شده‌ است. امروزه، نهادهای مولّد اندیشه و اتاق‌های فکر، متکفل پشتیبانی پژوهشی در عرصه‌های مختلف حیات انسانی هستند. ازاین‌رو، طرح نقشۀ مهندسی فرهنگی کشور به مثابۀ یک نیاز و ضرورت نیز در سایۀ پژوهش فراگیر به لحاظ وسعت مکانی، مستمر از نظر پیگیری و دامنۀ زمانی و متمرکز به جهت موضوع می‌باشد. تجزیه و ترکیب متعادل مفاهیم و راهکارها که مبتنی بر شناخت فکری و احساسی محیط بر وضعیت سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی است، در گرو پذیرش و تحقق پژوهش می‌باشد. در مقالۀ حاضر، ضمن تأکید بر این واقعیت، پیش‌نویسی برای تدارک ساختار یک نقشه برای مهندسی فرهنگی کشور ارائه شده است.
مهندسی فرهنگی یکی از مطالبات اصلی رهبر معظم انقلاب اسلامی از شورای عالی انقلاب فرهنگی به شمار می‌رود که بارها و به صورت موکّد از سوی ایشان مطرح گردیده است.[۱] بدون تردید مهندسی فرهنگی تأثیر تعیین‌کننده‌ای در اصلاح و بهبود وضع نابسامان فرهنگی کشور، ایجاد زمینة لازم برای مقابلة فعّال و مبتکرانه با ابعاد تازة تهاجم فرهنگی غرب و از همه مهم‌تر تضمین حیات انقلاب اسلامی به عنوانی یک انقلاب عظیم فرهنگی خواهد داشت؛ لذا سرمایه‌گذاری مادی و معنوی جدّی و سریع برای اجرای مهندسی فرهنگی یکی از ضرورت‌های گریزناپذیر قلمداد می‌شود. در بین سال‌های ۱۳۸۴ــ۱۳۸۵ دبیرخانۀ شورای عالی انقلاب فرهنگی گام‌های اولیه را برای تهیة نقشة مهندسی فرهنگی و فراهم‌سازی زمینه‌های لازم برای آغاز این امر برداشت که از اقدامات مهم آن می‌توان به برگزاری همایش ملی مهندسی فرهنگی اشاره کرد که با سرنوشت اغلب همایش‌ها در کشور روبه‌رو گردید و محصول معتنابه و مورد قبولی را در پی نداشت.
بنابراین باید گفت با وجود این تلاش‌ها، هنوز امکان دستیابی به نقشه‌ای دقیق و شایان دفاع از مهندسی فرهنگی میسر نگردیده است. البته گمان می‌رود دست نیافتن به تعریفی دقیق، عالمانه، روشن و مشترک از مهندسی فرهنگی و اهداف آن، کم‌‌اتکایی به پژوهش (به معنای دقیق کلمه) و صاحب‌نظران صاحب نام حوزوی و دانشگاهی و در نتیجه انجام دادن دسته‌ای طراحی‌های انتزاعی و ناکارآمد، به علاوه گسترش قلمرو آن در عرصه‌های علمی متعدد و متنوع، مهم‌ترین مشکل در کُند شدن حرکت شورای عالی انقلاب فرهنگی در مسیر مهندسی فرهنگی بوده است.

تعریف مهندسی فرهنگ

مهندسی فرهنگی اصطلاح چندمعنا (polysemous) و کثیرالاضلاعی (multilateral) است که به تازگی در فضای فرهنگی کشور مطرح گردیده است و تا حدی به موضوع مهندسی اجتماعی (social engineering)نیز شباهت دارد. بر این اساس تاکنون تعاریف گوناگونی از مهندسی فرهنگی ارائه شده است که هر یک بعد خاصی از مهندسی فرهنگی را در نظر گرفته است. البته در این میان شاهد خلط دو اصطلاح مهندسی فرهنگی و مهندسی فرهنگ نیز هستیم که می‌تواند بحث از مهندسی فرهنگی را به انحراف دچار نماید. باید توجه کرد که مهندسی فرهنگی چیزی جز طراحی نظام مدیریت فرهنگی نیست. در حقیقت با اجرای مهندسی فرهنگی درصددیم دستیابی به یک نظام مدیریتی پیوسته، منسجم، هدفمند و قوی دست یابیم که بتواند اهداف و سیاست‌های فرهنگی کشور را به نحو مناسب محقق نماید. اما در مهندسی فرهنگ، به هیچ وجه به دنبال رسیدن به یک نظام مدیریتی نیستیم، بلکه منظور از آن ساماندهی محتوایی و شکلی فرهنگ، و ارتقا و به‌روزسازی آن برای پاسخگویی به نیازهای موجود و فرارو و نیز مواجهه یا رقابت با سایر فرهنگ‌هاست.
بر این اساس می‌توان گفت: مهندسی فرهنگی عبارت است از «طراحی» جامع و منسجم «نظام» [مدیریت]‌ فرهنگی جمهوری اسلامی ایران بر اساس مبانی نظری و مدل دقیق، روشن و روزآمد و همچنین تعیین مناسبات آن با سایر نظام‌ها (سیاسی، اقتصادی، مدیریتی و حقوقی)، و مهندسی فرهنگ عبارت است از «بازپژوهی» و «نظریه‌پردازی» در حوزۀ فرهنگ اسلامی ــ ایرانی به منظور دستیابی به مبانی، چارچوب، ساختار، و شاخص‌های دقیق، روشن (متمایز) و روزآمد برای فرهنگ ایرانی ــ اسلامی. (نظریه و مدل فرهنگی).

اولویت ترتیبی مهندسی فرهنگ بر مهندسی فرهنگی

همان‌طور که از تعاریف پیداست، تا قبل از دستیابی به محتوای فرهنگی منسجم و مورد قبول نمی‌توان به حوزۀ مهندسی فرهنگی وارد شد. لذا باید تأکید کرد که لازمۀ مهندسی فرهنگی، مهندسی فرهنگ است.

مفهوم نقشۀ مهندسی فرهنگی

بدون تردید، با اذعان به اینکه استفاده از اصطلاح مهندسی به خاطر بار معنایی خاص آن مناسب اهداف ما در مهندسی فرهنگ نیست، باید توجه کرد که مهندسی فرهنگ عالی‌ترین سطح از کار علمی و تخصصی است که از طریق فراهم کردن لوازم و اقتضائاتِ معنوی و مادی پژوهش و سرمایه‌گذاری جدی در شمار زیادی از مراکز تحقیقاتی ذی‌صلاح ممکن است. از طرفی دیگر، ورود در مقولۀ مهندسی فرهنگی بدون نقشه میسر نیست.
به بیان دیگر ، باید میان عملیات مهندسی فرهنگی و نقشۀ مهندسی فرهنگی تفکیک قائل شد. زمانی امکان عملیات مهندسی فرهنگی وجود دارد که نقشه‌ای از قبل طراحی شده باشد. این نقشه به سؤال اساسی ما مبنی بر چگونگی مهندسی فرهنگی پاسخ خواهد داد. البته اگر به مفهوم نقشه و پیچیدگی‌های ناظر بر تهیۀ آن توجه نماییم، درمی‌یابیم که دستیابی به یک نقشه نیز جز از طریق پژوهش ممکن نیست و این پژوهش است که امکان تهیۀ نقشه را فراهم می‌کند. بر این مبنا باید به دنبال طراحی پژوهشی بود که محصول آن نقشۀ مهندسی فرهنگی باشد.

مساله اصلی در پژوهش نقشه مهندسی فرهنگی

همان‌طور که گذشت، مسألۀ اصلی یا فرامسألۀ ما، در پژوهش نقشۀ مهندسی فرهنگی، چگونگی رسیدن به نظام [مدیریت] فرهنگی مطلوبِ جمهوری اسلامی ایران و نحوۀ اثرگذاری فعال آن بر روی سایر نظام‌ها (سیاسی، اقتصادی، مدیریتی و حقوقی) می‌باشد که البته خود به ده‌ها مسأله و پرسش فرعی تقسیم می‌گردد.

مسائل اصلی در پژوهش یا سلسله پژوهش‌های مهندسی فرهنگ

چنان‌که در تعریف مهندسی فرهنگ اشاره شد، مهم‌ترین دغدغۀ ما در این مقوله باید ناظر بر رسیدن به یک محتوا و صورت فرهنگی پیوسته، منسجم، روزآمد و توانمند باشد؛ که شامل طرح نظریه‌ای فرهنگی با روش‌شناسی اسلامی و همچنین یک مدل فرهنگیِ ایرانی ــ اسلامی می‌شود که به طور طبیعی هستۀ مرکزی هویت ایرانیان را تشکیل خواهد داد. بر این اساس، پژوهش‌های این عرصه با مسائل و سؤالات متعددی روبه‌رو خواهند بود که چه بسا پاسخگویی به هر یک مستلزم انجام دادن پژوهشی مستقل باشد.

اهداف و فواید اجرای پژوهش مهندسی فرهنگ و پژوهش نقشۀ مهندسی فرهنگی

با توجه به پیوستگی موضوع مهندسی فرهنگی با مهندسی فرهنگ و لزوم ایجاد هماهنگی و ارتباط میان پژوهش‌هایی که در این دو عرصه انجام می‌شود، اهداف و فواید دو پژوهش مورد اشاره به صورت یکجا و در قالب یک کلان‌پروژۀ پژوهشی مدنظر قرار گرفته است. همچنین قبل از ورود به اهداف و فواید، ذکر این نکته ضروری به نظر می‌رسد که بر اساس تعریفی که در بالا از مهندسی فرهنگ و مهندسی فرهنگی ارائه شد، اهداف اصلی از پژوهش‌ها کاملاً روشن است، لیکن اجرای این کلان‌پروژۀ پژوهشی بر اساس مسائل متعدد و فرعی این پژوهش‌ها می‌تواند اهداف و فواید متعددی داشته باشد که در ادامه به آن‌ها اشاره می‌شود:
۱) شناخت ماهیت و ابعاد فرهنگ اعم از فرهنگ‌های غربی، شرقی و فرهنگ ایرانی و اسلامی و مقایسه آن‌ها با یکدیگر؛
۲) شناخت مبانی و چارچوب نظری فرهنگ ایرانی ــ اسلامی، مبانی فرهنگ‌ساز و همچنین نسبت و مناسبات انسان، جامعه و حکومت با فرهنگ؛
۳) شناخت نسبت و مناسبات فرهنگ با سیاست، اقتصاد، حقوق و توسعه؛
۴) شناخت وضعیت فرهنگی کشور بر اساس شاخص‌های علمیِ بومی؛
۵) گمانه‌زنی دربارۀ آیندۀ فرهنگی کشور بر اساس روش‌شناسی بومی؛
۶) بازنگری و ایجاد شفافیت در رسالت و اهداف فرهنگی کشور؛
۷) تعیین اصول، قواعد، سیاست‌ها و راهبردهای فرهنگی کشور؛
۸) تعیین چشم‌انداز مطلوب فرهنگی کشور؛
۹) شناخت و تبیین نظام فرهنگی مطلوب کشور و راه‌های دستیابی به آن؛
۱۰) اصول، قواعد و سازوکارهای نظارت فرهنگی در کشور؛
۱۱) مشخصات و نحوۀ تدوین برنامۀ جامع فرهنگی کشور؛
۱۲) تعیین الزامات فرهنگی برای نظام‌های سیاسی، اقتصادی، مدیریتی و حقوقی کشور.

ساختار منطقی کلان‌پروژۀ پژوهشی

ساختار حاضر، مانند یک پازل، مجموعه‌نیازهای پژوهشی ما را، چه در حوزۀ مهندسی فرهنگ و چه مهندسی فرهنگی، به تصویر کشیده است. در واقع این ساختار پیش‌نویس ساختار یک نقشه برای مهندسی فرهنگی کشور است که می‌تواند فارغ از نگاه‌های انتزاعی به این مقوله و با ملاحظۀ ارزش کاربردی(use value) و سهل‌‌الوصول آن، مورد توجه مسئولان امر قرار گیرد.
۱) بخش اول: چیستی، ماهیت و ابعاد فرهنگ
▪ فصل اول: فرهنگ و ابعاد آن در مکاتب و نظریه‌های غربی و شرقی
▪ فصل دوم: فرهنگ و ابعاد آن در اسلام
▪ فصل سوم: معنا و مبنای فرهنگ ایرانی ــ اسلامی
▪ فصل چهارم: مقایسۀ فرهنگ غربی و شرقی و فرهنگ اسلامی ــ ایرانی (نقد و تحلیل)
۲) بخش دوم: مبانی و چارچوب نظری فرهنگ ایرانی ــ اسلامی (مهندسی فرهنگ)
▪ فصل اول: مبانی و ویژگی‌های فرهنگ ایرانی ــ اسلامی
▪ فصل دوم: عوامل اصلی در شکل‌گیری فرهنگ و تحول فرهنگی
▪ فصل سوم: نسبت انسان و فرهنگ
ـ انسان (فرهنگی) مطلوب از دیدگاه اسلام
ـ سهم فرهنگ در پرورش انسان مطلوب
ـ سهم انسان در ارتقا و گسترش فرهنگ
ـ فرهنگ و هویت فردی
▪ فصل چهارم: نسبت جامعه و فرهنگ
ـ جامعۀ (فرهنگی) مطلوب از دیدگاه اسلام
ـ سهم فرهنگ در شکل‌گیری جامعۀ مطلوب
ـ سهم جامعه در ارتقا و گسترش فرهنگ
ـ فرهنگ و هویت جمعی
ـ مشخصات سرمایۀ فرهنگی در جامعۀ اسلامی
ـ فرهنگ و امنیت اجتماعی
ـ فرهنگ عامیانه (folklore) از دیدگاه اسلام
ـ خرده‌فرهنگ‌ها (subcultures) از دیدگاه اسلام
ـ نسبت متقابل فرهنگ و نخبگان در جامعه اسلامی
ـ نهادهای فرهنگی (مردمی) در جامعۀ اسلامی
ـ جهانی شدن و فرهنگ از دیدگاه اسلام
▪ فصل پنجم: نسبت حکومت و فرهنگ
ـ حکومت مطلوب از دیدگاه اسلام
ـ سهم فرهنگ در شکل‌گیری حکومت مطلوب
ـ سهم حکومت در ارتقا و گسترش فرهنگ
ـ نهادهای فرهنگی (حکومتی)
▪ فصل ششم: نسبت متقابل سیاست و فرهنگ
▪ فصل هفتم‌: نسبت متقابل اقتصاد و فرهنگ
▪ فصل هشتم: نسبت متقابل حقوق و فرهنگ
▪ فصل نهم: نسبت توسعه (همه‌جانبه و پایدار) و فرهنگ
۳) بخش سوم: مهندسی فرهنگی
▪ فصل اول: بررسی وضعیت فرهنگی کشور
ـ تعیین شاخص‌های بررسی وضعیت فرهنگی کشور
□ منطبق ساختن شاخص‌ها بر وضعیت موجود
ـ تبیین نقاط قوت و ضعف (در ابعاد گوناگون)
ـ تبیین فرصت‌ها و تهدیدها (در ابعاد گوناگون)
▪ فصل دوم: بررسی وضعیت فرهنگی کشور در آینده (برای یک دورۀ ۲۵ساله)
ـ روش‌شناسی آینده‌نگری (future studies) فرهنگی
ـ پیش‌بینی آینده بر اساس روش‌شناسی
▪ فصل سوم: رسالت و اهداف فرهنگی جمهوری اسلامی ایران
▪ فصل چهارم: اصول، قواعد، سیاست‌های کلان و اصول راهبردی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران
▪ فصل پنجم: چشم‌انداز فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (حداقل برای یک دورۀ بیست‌ساله)
▪ فصل ششم: نظام فرهنگی مطلوبِ جمهوری اسلامی ایران
ـ ویژگی‌های نظام فرهنگی مطلوب کشور
□ ساختار و شاکلۀ نظام فرهنگی مطلوب کشور
□ سازمان و تشکیلات مطلوب فرهنگی جمهوری اسلامی ایران
ـ ظرفیت‌های لازم برای شکل‌گیری نظام فرهنگی مطلوبِ کشور
□ منابع و امکانات مطلوب فرهنگی
▪ فصل هفتم: نظارت در نظام فرهنگی
ـ شاخص‌های نظارت فرهنگی کشور
ـ سیستم نظارت فرهنگی در جمهوری اسلامی ایران
▪ فصل هشتم: برنامۀ جامع فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (حداقل برای یک دورۀ بیست‌ساله)
ـ ویژگی‌های برنامۀ جامع بیست‌ساله
ـ روش‌شناسی تدوین برنامۀ جامع بیست‌ساله
▪ فصل نهم: الزامات فرهنگی نظام سیاسی جمهوری اسلامی ایران
▪ فصل دهم: الزامات فرهنگی نظام اقتصادی جمهوری اسلامی ایران
▪ فصل یازدهم: الزامات فرهنگی نظام مدیریتی جمهوری اسلامی ایران
▪ فصل دوازدهم: الزامات فرهنگی نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران

پی نوشت :

[۱]ــ مقام معظم رهبری در دیدار با اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی در سال ۱۳۸۴: «الان باید نقشۀ مهندسی فرهنگی کشور روی میز آماده باشد و باید روی آن بحث شده باشد. کار شده باشد، تصمیم گیری شده باشد و نقشۀ کلان با راهکارها ــ نه فقط چیزهایی که صرفاً آرزو و آمال است ــ کاملاً کشیده شده و مشخص شده باشد. این حرف اصلی ماست به شما دوستان.»



 


شهرداری مشهد جهت بهره مندی از خرد جمعی و ایده های خلاقانه و ناب از کلیه صاحبنظران، اساتید، پژوهشگران و دانشجویان دعوت می‌نماید ایده های پژوهشی خود را در زمینه های مرتبط با حیطه وظایف شهرداری ارائه نمایند. بدیهی است مالکیت معنوی ایده متعلق به صاحبان اصلی آن بوده و شهرداری در این خصوص مسئولیتی ندارد.

شرایط مورد نظر ایده های پژوهشی
لازم است در ارائه ایده پژوهشی موارد ذیل در نظر گرفته شوند:

  1. تحقیق پذیر و قابل پژوهش
  2. دارای ماهیت كاربردی و توسعه ای
  3. قابل تعریف در قالب یك طرح پژوهشی
  4. در حیطه وظایف و مسئولیتهای شهرداری

بررسی ایده پژوهشی
ایده پژوهشی در کمیته تخصصی پژوهش شهرداری مورد بررسی قرار گرفته و پس از تایید، از ارائه‌دهنده درخواست خواهد شد تا ایده خود را در قالب یک طرح جامع ارسال نماید تا با حمایت‌های مادی و معنوی شهرداری، ایده مربوطه در عمل محقق گردد.
توجه: ایده های پژوهشی تنها در قالب فرم مذكور فوق قابل بررسی می باشد. لذا خواهشمند است جهت جلوگیری از دوباره كاری و تسریع در بررسی ایده، از ارسال سایر موارد خودداری فرمایید.

نحوه ارائه ایده پژوهشی

از طریق پست الكترونیك mrdm[a]mashhad.ir و یا آدرس پستی: بلوار معلم روبروی درب شمالی پارک ملت نبش معلم یک- طبقه اول ساختمان اله سیت شهرداری مشهد -مدیریت توسعه و پژوهش ارسال گردد.


اولین نمایشگاه مجازی کشور با حضور شهردار تهران در سالن کنفرانس برج میلاد افتتاح شد. به گزارش ستاد خبری سومین جشنواره انتخاب برترین های پژوهش و نوآوری در حوزه مدیریت شهری ، اولین نمایشگاه الکترونیک شهر تهران همزمان با برگزاری جشنواره پژوهش و نوآوری در حوزه مدیریت شهری رونمایی شد و در 20 دستگاه در معرض دید بازدیدکنندگان قرار گرفت.

به گزارش ستاد خبری سومین جشنواره پژوهش و نوآوری، 20 دستگاه در ورودی سالن اصلی نشست های علمی جشنواره پژوهش و نوآوری، نمایشگاه الکترونیک با حضور دستاوردهای شهرداری تهران به همراه دستاوردهای شهرداری های 9 استان کشور به نمایش گذاشتند.
این نمایشگاه پژوهش¬های انجام شده در شهرداری های قم، همدان، رشت، اصفهان، سیستان و بلوچستان، شیراز، اهواز و قزوین به همراه پژوهش شهرداری تهران به نمایش  گذاشته است.
همچنین 10 دستگاه لب تاب که متصل به LCD است ، در این نمایشگاه در دسترس عموم قرار گرفته است.



نظرسنجی

  • نظر شما درباره زمان برگزاری نمایشگاه هفته پژوهش و فناوری امسال چیست؟

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :